Поселение их в Буковине, в отличие от дру-гих национальностей, произошло на основе религиозных убеждений. Daniel Hrenciuc (Suceava). The community of the lipovan russian old believers in


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
Uniwersytet Miko\naja Kopernika

\n \r
 \n\r

Nicholaus Copernicus University
Staroobrz
dowcy za granic
.
Historia. Religia. J
zyk. Kultura
Mi
dzynarodowa konferencja
Tezy wyst
pie
\r 
\r
.
 
.
 
.
\n
.
 \r
!\r \r
\n "
#
 \n \r 
Russian Old Believers Abroad:
History. Religion. Language. Culture
International Conference
Proceedings
TORU
, 26-27.06.2008
2
Redakcja:
Micha\n G\nuszkowski
Stefan Grzybowski
Wydano nak\nadem Instytutu Filologii S\nowia
skiej UMK
Wyd. I w 50 egz. na prawach r
kopisu
3
Spis tre
ci
 \n
Contents
Przemys\naw Adamczewski:
Zarys historii staroobrz
dowcw w Estonii
 \r\n
.
\n \n\r
:

 \n
\n
:

\r 
\r
\r  \r
  
\r\r 
XVIII
.

 \n
,
 \n
\r
:
\r  
\n

\r
 
  
  
:
 \r
\n 
Marta Florkowska (Olsztyn)
Krzy
w
yciu staroobrz
dowcw Litwy i Polski
 
\r\r
\r 
    \r
  
 
\r
  
.
!
\n
 
  \r 
 
\r 
 
 
 !
.
\n## 
:
"
\r 
  
#\r
(
$\r

).
 !
.
\n## 
,
$\n
.
  
,
% \r&
.
#\n \n
"

\r  
  
% 
(
\r
\r
 
)
$ 
 \r
'# 
:
\r  

\r\r

&'
 \n\r
 
 \n
( #\r &
  
\r



\r   \n
  
.
) 
)  
%
# *
(
) *\n
:
+   
 
,
 \n 

   
 
  
 

\r  
# *
,
$\r
 
\r  
\r
,-
\n 
X
 \n\r
:
.'

 
% 
:
/\r 

 
\r  \r
+\n\n \n
.
$\n
\r
 
\r
0\r 
1 \r  
2 

.
+*
:
\r  
\n  \n

\r

\n
" \n 
.
+\r \n
:
"
\r  
  
% 
-. !
.
+\r \n
)  
\r  
 
\n3   

\r
(
\r
\r
. 
)
Ewa Kowalewska:
Nap\nyw kozakw do
skich (staroobrz
dowcw) do Augustowa i
okolic po 1920 roku
 
+.
\n \r \r
  
 
\r 
 
\r  


) 
)  
% 

-\r 
Agata Maksimowska:
Interpretacja historii chrze
cija
stwa w narracjach nadaj
cych sens odrodzeniu praktyk religijnych w
rd staroobrz
dowcw popowcw
z Homla (Bia\noru
)
$\n\n
( \r
:
\r  
1  
 

" &
' 
7  
/\r 
\r  

\r 

?
*  &
.
'*
,
 \r\n
.
# \n \n
 
 \n 
\r 
  
\n  8
"\n
Dorota Pa
ko:
Kilka uwag o adaptacji akcentuacyjnej zapo
ycze
z j
zyka polskie-
go do rosyjskiej gwary staroobrz
dowcw w o
rodku Augustowskim
5
7
11
13
15
17
19
21
23
25
27
31
33
35
37
39
41
43
47
49
51
53
4
Helena Pociechina, Anna Augu
ciak, Anna Nicewicz:
zyk i styl wierszy du-
chownych z zeszytu Heleny Dzikopolskiej, matki prze
\no
onej klasztoru staroob-
rz
dowcw w Wojnowie
 \r\n
.
'\n
:
\r  
,
( \r\r  
\r*

 
19 -

20
.
  &
' \n\r
\r 
$\r
(19181940):
  
\r\r
,
  
  
/\n
 \r\n
'  \n
\r  
/ 
    
 
:
\r
\r 
 

\n 
 


.
-\n
,
)\n\n 
01
 
\r
\r  
 

9 
-\n
(

\n\r\n
/ 
20062007

.)
Ludwig Selimski:
W sprawie elementu staroobrz
dowskiego w antroponimii bu\n-
garskiej
 \n
*\n
:
: 


/\n
.
"
\r 



*

" 
:
/\n

/\n
.
Krzysztof Snarski:
Wsplnota Staroobrz
dowcw w
wietle akt Stanu Cywilnego z
lat 1849 1866
Anna Szyndler:
Fascynacja prawos\nawiem w niemieckiej literaturze p
ierwszej
po\nowy XX wieku. Awwakum i staroobrz
dowcy w eseju chrze
cija
skiego pi-
sarza wewn
trznej emigracji Reinholda Schneidera
$ \n
.
2\r
;

\r 
 
/\r \r

'\r
\r 

 \n

" 
Halina W
trbska:
Austriacki Irmologion nutowy

&

 \n
.
  
:
 \n
\r  \r
 

%\r 
  \r 
\r\r
:
 
\r 

\r
Magdalena Zi\nkowska:
System antroponimiczny staroobrz
dowcw mieszkaj
cych w Polsce
55
57
59
63
69
71
73
75
79
81
83
85
89
5
Przemys\naw Adamczewski (Pozna
)
ZARYS HISTORII STAROOBRZ
DOWCW W ESTONII
W Estonii pocz
tki obecno
ci prawos\nawnych pochodzenia rosyjskiego datuje si
na
XII-XIII w. Pierwsze grupy staroobrz
dowcw pojawi\ny si
tam pod koniec XVII w.
i osiedli\ny si
w Liflandii. Na pocz
tku XVIII w. za\no
ony zosta\n pierwszy klasztor sta-
roobrz
dowcw oraz rozpocz
\na si
budowa licznych drewnianych mollen. W po\nu-
dniowej Estonii mieszka\no wwczas ok. 3 tys. staroo
brz
dowcw w 19 wsiach znajdu-
cych si
w pobli
u jeziora Czudzkiego w powiecie dorpackim.
Na p\nnocy Estonii staroobrz
dowcy koncentrowali si
g\nwnie w dwch miejscach
w Rewelu i na p\nnocnym wybrze
u jeziora Czudzkiego.
W pierwszej po\n. XIX w. nast
pi\n spadek populacji staroobrz
dowcw w Estonii:
np. gmina rewelska zmniejszy\na si
prawie 6-krotnie w porwnaniu z pocz
tkiem wie-
ku.
W II po\n. XIX wieku staroobrz
dowcy pojawili si
w okolicach Narwy, co wynika\no
z rozwoju przemys\nu w tym regionie. W tym okresie i
ch populacja zacz
\na powoli ro-
sn
35
, co by\no g\nwnie spowodowane przyjazdem tej grupy
wyznaniowej z innych tere-
nw Cesarstwa Rosyjskiego.
W czasie panowania Miko\naja II by\na prowadzona repr
esyjna polityka przeciwko
spo\neczno
ci staroobrz
dowcw. Trzeba jednak przyzna
,
e na terenie guberni ba\ntyc-
kiej by\na ona troch
\nagodniejsza w porwnaniu z tym, co dzia\no si
w wewn
trznych
guberniach cesarstwa. Po
mierci cara Miko\naja II staroobrz
dowcy zacz
li by
\nagod-
niej traktowani w wyniku liberalizacji
ycia spo\necznego.
Na rozmieszczenie staroobrz
dowcw w Estonii wp\nyn
\n rozwj przemys\nowy Ro-
sji, ktry rozpocz
\n si
pod koniec XIX w. W 1897 r. zosta\n przeprowadzony
spis
wszechrosyjski, z ktrego wynika\no,
e w Tallinie by\no zaledwie 46 staroobrz
dowcw.
Wi
ksza spo\neczno
5
tej grupy wyznaniowej znajdowa\na si
w Tartu 438 osb. Zwi
zane to by\no zapewne z rozwojem przemys\nu w tym mie
cie a w konsekwencji przeno-
szeniem si
do niego staroobrz
dowcw z okolicznych wsi.
Od 1907 do 1913 r. zosta\no w Estonii oficjalnie zar
ejestrowanych 6 gmin. W tym
czasie esto
scy staroobrz
dowcy aktywnie brali udzia\n z
yciu oglnorosyjskiego ruchu
religijnego, co przejawia si
m.in. uczestniczeniem ich przedstawicieli w zje
dzie staro-
obrz
dowcw P\nnocno-zachodniego kraju, ktry odby\n sie
w Wilnie w 1906 r., czy te
w pierwszym Wszechrosyjskim Soborze staroobrz
dowcw przeprowadzonym w Mo-
skwie w 1909 r.
Rozwj kulturalny i aktywne zaanga
owanie si
w
ycie polityczne staroobrz
dow-
cw w Estonii przypada na uzyskanie przez ten kraj
niepodleg\no
ci po I wojnie
wiato-
wej. Staroobrz
dowcy uczestniczyli w wyborach do parlamentu skupia
j
c swoje si\ny
g\nwnie w Rosyjskim Zwi
zku Narodowym i w Rosyjskiej Ch\nopskiej Partii Prac
y.
Sytuacja zmieni\na si
diametralnie najpierw w wyniku hitlerowskiej, a po
tem ra-
dzieckiej okupacji. Nasta\na silna presja ateizacyjn
a, a w Estonii, jak w ca\nym kraju
otworzono oddzia\ny wojuj
cych bezbo
nikw. Na pocz
tku wojny populacja staro-
obrz
dowcw zmniejszy\na si
, a g\nwn
tego przyczyn
by\na ewakuacja cz

ci tej grupy
wyznaniowej w g\n
b ZSRR, a cz
5
przez Niemcw by\na wywieziona na roboty przy-
musowe.
W czasie, kiedy Estonia wchodzi\na w sk\nad ZSRR, sta
roobrz
dowcy byli pod spe-
cjalnym nadzorem organw MSW oraz Rady s/p religii
Esto
skiej SRR. W tym okresie
g\nwny obszar zamieszkiwania staroobrz
dowcw Przyczudzie znacznie si
wyludni\n,
6
co by\no g\nwnie zwi
zane z migracj
m\nodzie
y do miast, a ich kultura coraz bardziej
zanika\na. Jej odrodzenie nast
pi\no po odzyskaniu niepodleg\no
ci przez Estoni
. Jednak
w dalszym ci
gu nie jest to silna i dobrze zorganizowana spo\necz
no
5
, co zapewne jest
wynikiem wieloletniej ateizacji. Trudno
ci ekonomiczne przyczyniaj
si
do ambiwa-
lencji tej grupy spo\necznej oraz sceptycyzmu wobec
zachodz
cych zmian. Spowodowa-
\no to,
e we wrze
niu 2003 r. wi
kszo
5
mieszka
cw Przyczudzia opowiedzia\na si
przeciwko wst
pieniu Estonii do UE. W XXI w. w tym kraju nie wych
odzi
adna gaze-
ta staroobrz
dowcw. Mieszka
cy Przyczudzia cierpi
na bezrobocie.
rednio o 8 razy
zmniejszy\n si
ich area\n ziemi uprawnej.
Obecnie jest tam zarejestrowanych 11 gmin: 9 znajdu
je si
na Przyczudziu i po jed-
nej w Tallinie i Tartu. W Estonii jest ok. 15 tys.
staroobrz
dowcw, jednak z tego tylko
2,5 tys. mo
na uzna
za uczestnicz
cych w
yciu religijnym.
BIBLIOGRAFIA:
Lewandowski J.,
Historia Estonii
, Wroc\naw 2002
$  \r &
 
8\n
9 
.,
\r 
\r
VIII
 
  
XIX

,
%
# \r
1984
.

\r 
\r
\r  
�\r 
, pod red.
.
+:*!
,
2
2004
'\n* 
.,
;
.,
\r  
& 
�\r 
\n 

 &
(1905-
1917)
[w:]
! 
1 \r
,
 
2004
-  
,
" 

?  
# 
,
2 \n
1974
;
.
. 
 \n
\r  
3 
�\r 
[w:]
\r 
$\r
Vecticiba Latvija Old Belivers in Latvia
,

.
 
99
.
$ \n
$\n
, Riga
2005
' *
* \r &
(
'.\n\n
)
&'(
#&
#)&&* +,(-
.#& 
$ !
#!9 
8\n
\n
\r\n9
XVII
.
\r
\n
   
" !\n
. 50
 
!

#
*
(
3
!
.
 \n
 
( 
\r \n!
=\r
. 
,

( 
19
  \n!
 \r*
 .
.
%
  
 9
( 
\n*
#.*
-  
  

=\r
. 
.

 *!
�\r&
$* 
( \n
 
 # &\r&
#
#
 \n
(\n
,
\n

 *
 
&\n
\n
.
'   \r
\r\n
. 
 
\n

 \n !
\n .  *
8\n

I
* &
&\n
.
 
 \r
 *!
 
8\n
,
\r\r

 *
 \r*
:.
#
 ( \n
 \n&
 .9
.
 &
8\n
( ?
15

.
#!9 
,
\n\r
\r
2,5

.
\r \n

:
   .\n&
( .\n
.
%
 
\n
\n
. 
 
,
\n
 \n
(\n
.
@  
' !
:

# .# 9
.
8\n
.   \n
11
#A \n

 
, 9
' 
, 1
2 \n
1
2
.
7
 \r\n
.
\n \n\r
(
+\r
)
'/(
-&(!
+&!(
:
0
#&
-1#( ( 
#)&
&* +'(#-)
&2&2
#(#&
XVIII
.
\r\n9
XVII
\n
XVIII
.
\r
 
,

( \n :
. \n
#! \r
  !
.
.
 \n \r
,
\r. 
( *
 *

*
.
$  !*

. \n
 !
    \n !

 \n   &

\n

.
\n 9
\r
 \r
 \n !
,
' :
,
29 :
,
\n
+
\r.
.
1*
\n(
\r\r

.\r\n
 

\r\n \r
,
\r
\n
#! \r!
\n
9 \r\n
 &
.
' \n
 


 !
!
# \n !
 !\n !

&
 
,
.# !

\r\n 

 \n !
.
\n
.
\r 

.#  \n &
,
\r(A !

* \n &
* 
\n
\n*
,
\n\r
\n
.
( !
\n \r
# \n \n
#!9 

\n
   \r 
(  \n \n !
.
� 
\n\n&
#

  
 :
  !
( \n !
1&
*  *
.
' 
.
. \n

# \n \n &
#!9 
 \n
# &

  
 
1692
.
\n*
.
 \n \n &
*  
$\n !
.
'!
 
:



\r\n  &
  
,

*  


'
\n

\r.

\r  
,
(  *
 
\n  \r


.
\n
$\n :
,
1

*\n *&
! 9

 !
 &
 \n&
( .\n:
 
\r \n
\n  \n !
,
 &  \n
#

 &
,
.! &
 
 \n \r
 
.
  9
# 
* \n9 
 #\n
. 
.
8
. 
.
!

A \n !

  \n
\r
.
" 
&\n
1
&\n
#
\r
\n *
* *
 (\n \n*
,

 

\r\n \r

.\r\n

( .\n
*(( \n *
[9, 116-123].
'.(
1
 !
#
  \r.\n
A
\n *
.\n* \n *
*
\n&
9 \r
*  *
-\r *
-.\r
\r\n  \r&
#\n\r&
 
[2, 574-579].
#A!
\r*
# \n \n &
\r\n\r \n
#! \r 
#A \n

\n
(  \n \n !
,
*(\n
*!\n

  \n\n
 
 
 \n
XVIII
.
' 
.
\n 
\n
1745
.
\r*
 .

\n
* \n
*A \r
,
\r&
!\r#


#
# \n
 \r:
 \n:

( 
:
* \n9
#
 # \n
\r\n \r*
 
1
* \n9
!
 A \n !
.
 *
,
\r. 
  !
\n
 &  \n
#
\n

,
 .
 
  .
 \n\n9
 
 
#
.\r
[4, 136-137].

 

#\n*
# \n \n :
\n

(

 
.
1749
.
+  \r 
 
,
\n  !
\n
  
;9\r
\r
 .

#\n( 

# 
\r\n \r
.
\r
\r
\n  

#


(:A 
 
.
'
1 *
*
,

#!9 
#
 \n!
.\r\n 

*  \n\n
#\n !
\n*

*
.
  &
,
  !

\r 
#\n &
,
\n
\n
\r  
,

  \n
\r
\n &

\n*
  :

.\r \n :
\n(*

\r
A
\n :
.
\n 
\r
.
8
\r
\n
(\r
* 
:
#!9
!\r#
 
!
  !
.
%
.#  
,
  \n
1749 1750

.
#
 
\n
18
  \r
,
\r
 ( 
.\r: \n
14
 
.
\n\r
1*


,
\n *!
\n

* 
  \n !

,
 \n
 

  
\n

[5, 539-545].
$.
   \n\n
 * 
(

   \n
*(\n
#
#
( 
)
 \n
,

* 
 \n
# &
\n
.
.!
9 \r\n*
 \r *
8
!*

##

\r*
.
+\r
(
*
! !
#\n
#
 \n \n !
?
\n .

 \n  \r
*  
  

#


  \n&
 \n*
# &
 
(
.
.
\r&
\n 
),
\n \n\n&

XII XVI

.
\n
&
,

( \n
 \n!
( 
  \n\r
 # \n\r
.:

\r
 
 
[1, 402-
413; 8, 10, 11, 12].
  \n
,

#!9
\r\n9
XVII
 \r
\r. 

( \n
,
   \n\n*
*
(  \n\n*
( \n :
 
\n
 \n
 \r*
B
,

   
.*(\n
\n
# \n \n &

 
.
!.\n\n!

\r*
\n *

  \n

\n!!
-
\n
XVII
. [6, 117-120],
1670-

.
\r &
  
(
*
.\n\r* !
   \n&
#\r&
*  
 &\r*
 \n*
# &

\r\n &
.
!\r

  !
 &
[3, 3-153].
8
#C *\n&
\n
 &\r &
\r
#

.  \n
-
\r\n9
XVII
.,
1*
\n

\n
*
 
\n
:( 
,
\r.\n\n
 &\r *
*  *
.
:
  
,
# \n \n !
\r\n\r \n
#! \r 
#A \n
*
#
 * \n

 !\n *

-.\r

*  !
-\r
.
-* \n\n&
:( 
\r. 
,
\r\r
 \r
*
. 
\n


 &
\n #! \r&
  \r
.
� \r 
# \n \n !
*
 
( \n

 \n   &
 \n

\n \n **
.
\n!

.
 \n*


( *


\n \n :
\n*
\n  \n :
,
#!9
\r. 

#
\r\n\n
 
\n ( \n\n
* 
.
D*!\n
\n\n&
#
#A \n
#!9 
*
( 
. 
\r \n*
 * *


( 

  \n !
  &
   
*
*
!

,
\n  
:(\n*
# (*
-
.
"$2- 2D-

.
.
" 

\n
\r
\n 
 \r
 

//
( 
 

 \r
.
'#
., 1995.
. 402 413
 *  &
-\r &
.
" 
  
 

., 1847.
$\n\n \r &
(
!\r &
),
 *
.
;
 
+ 
, 1669.
%  
.
.
:
 \r
 
 \n
XVIII
. //
.

\n\r 
\n
,
' 
;   \n
 
;\r\r
&\r
.
.,
1889.
+\n
. 6.

. II.
% \r\r &
.
 \r 

 
  
XVIII

//
1  
 
 \n \r
.
! 
\r
1902.
20.
'  9
.
  
\n
  
\r '
//
�\r  


1898.
2.
#\n
\n \n &


\r
,
! !

 *

.
 \n
.
'#
.,
1860.
+\n
. 1.
2 \n# 
(
.
: 

:
  
 \r


 

\n\n
\r\n\r \n \n
., 1998.
2
\n !
#( \n\n
$\n !
,
*  
 # \r
2#\r
.
'\n
 
//
# 
  
1855.
2.
;\r
.
.
( 
 

 \r
:
! 
\n 
  
 
\r

//
( 
 

 \r
.
'#
., 1995.
Hsia R. Po-Chia.
The Myth of Ritual Murder: Jews and Magic in Reform
ation Germany.
New
Haven, 1988.
Schultz M.
The blood libel: A Motif in the history of Childhoo
d // The blood libel legend.
Madi-
son, 1991.
9
Aleksandr A. Apanasenok (Kursk)
STRANGERS IN ONES OWN HOME: FROM THE HISTORY OF
THE DIS-
PLACEMENT OF THE OLD BELIEVERS FROM RUSSIAN TERRITO
RY IN THE
18TH CENTURY
The subject of this paper is the history of the Rus
sian Church authorities fight against the
Old Belief in the 18th century. The author demonstr
ates that the Old Believers reason for flee-
ing Russia during this period was not just a respon
se to severe legislation against religious
dissenters. In this study are analyzed the accusat
ions intended to make the Old Believers seem
suspicious and alien in the eyes of the surroun
ding populations. In particular, the author
focuses attention on the example of the absurd accu
sation that Old Believers participated in
blood sacrifice. These accusations took place bot
h in the writings of Russian bishops and in
the denunciations of ordinary clergymen. It is show
n that such accusations were never con-
firmed, but usually compelled Old Believers to look
for a new place of residence.
10
11

 \n
,
 \n
\r
(
2*\r
)
#)&&* +'()
!3),
)
#4
& 5(& )67
&3&
4&-(+( 
:
6(+&-)#(67)
!&+(67
+\n  \n\n!
* 9 !
 ! 
#&
#&
 \n
\n
 \n\n
  * A \n &
,

. \n
\n
  !
\n \n *
9 \n
   \r 
,
1\r\n*  \r 

   \r 
\r

\r \n !

\r
-
 *!
.
\n
 \n \n
    \r *
9 !*
,
# .
 
\r
\n .*(\n
! \n
 9 \r
1
 
    \n &
 
\n
\r \n
-
.

  
,
\r(
#
* \n !
9 \r
\n&
 
\n
\n*
* 
.
'.   \r!
 \n !
\n .
*\r9 \n
#.\n &


 &
\r9 &

 
\r

    \n \r 
9 
,
A
\n
,
 
#A *
\n#
\r
    \n !
,

 \n 
 \n* 
\r 
\r.  &
 \n :
 &
,
\r
\r.!
  \n&
* \n
.
 (\n &
\n\n&
 *
. \n
1
 
\n*
.
2  
,
\r
# .
\n  \r&
\r*\n \n
:#
*\n \n
.\n\n
 ! 
*
,
\n!\n
,

\n. 
\n # *
.\n !
\n 
   
\n
,
\r!
#
  *\n
 !
#C \r \n
 \r
#C
\r \n
 !
,
.!
  \r
\n
 
.\n\r*

\n
* 
,
*
 

    \n
! *!
\n
\n\n*
.
$ \n
#! \r
#A 
,
A \n
\r
!.
\n
\n \n\n*
  * A \n *
,
  
,

1
 ( \n
(\n
. 
.\n
** \n

( .\n

   .\n&



 \n . 
,

#  \n !
 
9 \n
\n & &
1:9
.
$
!.:A *
. \n*
!!
!
  *
\r\n
 *
.\n \n &
.
  \n

9 \n
.! 
  \r
9 \n 

( \n
(
1\r\n*  \r
,
  \r
9 \n

.)
\r\r
\r   \r
 # 
 \n! !
 \r\n
  \n &
.
\n
(

. 


 \n
\n .
\n
(\n&
,
*
 &
#
 *
**



.A A \n\n


#( \n !
\n
* 
.
'\n\r

\n
!! !
\n\r&
.
A
.
.
= 
1960-

.
 ( 
* 
\r 
#
\r
\n\n
    \n &
 # 
 * \r
 !
[1].
1 

*(\n
 
#

 !
* 

\r\r
*! \n*
\n\n*
#C \r
 \r*
\n *\n

,

# .

\r*
 \r\n&
\n\r
# *
* 

.!
,
  \n &
\n
 \n &
,
!.\n\n
* 9 !*
#A  \n\n*
.\n\n
\r
\r 
!\n

\n .*(\n
#C!\n \n
  \n
 .
    \n &
[2].
\n\r
\r
 &
 * \n\n&
\n\r&
 * \n
 !
!
  

 *\n*
. \n :
\r\n
 *
9 \n&
 \n
* 9 !

   .\n*
* *
.
%
\n
.!
,
  

* 
\r: \n
* 
\r\n  \n\n&
* 9
 :A 
1 * \n
: 1)
  \n
\r\n
  \n &
A \n
* 
.  \n&
 # \r&
 \n

\n( \n !
;
2)
 \n &
    \n &

 \r
(
\r  \r 
 *  \r 
); 3)
\r

.\r  \n !
  \r

\n
\r\r*
 #
* 
#
\r\n
 \n !
 
   .\n*
 *
\n
9 \n
,
 
  \n

.
. 9 &
\n \n &
.
12
 *
1 
#( \n &
\r
 ! !
* 
. \n !
\r\n
 \n\n&
* 9
,
\r::A!
 #!





#  \n
* 
.
$
. *!.
\r 
(\n
!
#A 
   .\n


 *
!
\n 
\r  \r
 & !
,
  \n
,
*( 

\r.
  *
#\n &
 
    \n9 
\r: !
\n:
!
\n 
1\r\n
*  \r:
,
   \r:
9 \r\n:
 \n
[3].
"$2- 2D-
:
1.
= 
.
.
"
 
\r 
(
 

 
\r 

).
'#
., 2003.
2.
-\r \n
.
;
'\r \n
 
 
\r\r
 
 
  \n
//
 
\n 
 
  

(XVI


==
.).
2 \n\n
, 1986.
. 75.
3.
#
1*
:
 \n
.
.
# \n
 
\n
\r  
(

:
1 \r 
) //
" 
(\r

 \r 

 A \n\r
, 2001.
. 2.
. 814;
\r
.
7

1 


%  
:
 \r 
 \n  \r
\r
'
\r  
\r 
.
2*\r
, 2007.
Olga Bakhtina, Elena Dutchak (Tomsk)
LD BELIEVER MIGRATION AS A TYPE OF CONFESSIONAL BEH
AVIOR: RE-
SEARCH MODEL
This paper is devoted to the elaboration of a new a
pproach to the research on the migration
of Russian Old Believers. This approach is based on
the identification of relationships between
the social circumstances in the search for sacred
land and the symbolic design of different
stages of spatial movement: exoduspathrelocation.
The study of Old Believer society, the existence of
which is connected with spatial reloca-
tions, assumes that this movement must reflect diff
erent aspects of the life of the religious
group: stages of genesis and the attaining of featu
res of cohesiveness and further evolution. The
system of cultural symbols and meanings is their un
ifying link. The degree of its cohesiveness
allows a person to evaluate his condition (economic
, socio-political, etc.) as critical and requires
the taking of radical measures. It makes him corr
ectly organize first the way of life on the
move and then the way of settled life and will ther
eby give the feeling of protection on the road
and in the process of growing to feel at home in th
e new place.
In our opinion, it is helpful to include in the mod
el of religious migration the following
elements: 1) literary and folkloric depictions of t
he existence of a place with positive attributes
and the reality of its location; 2) the technologie
s of relocations and its search (real and sym-
bolic); and 3) factors in attaching the person and
the group to the new location and the means of
formation in connection with the religious ideal of
new social and territorial (and other) posi-
tions and relations.
13
Marta Florkowska (Olsztyn)
KRZY
W
YCIU STAROOBRZ
DOWCW LITWY I POLSKI
Krzy
w kulturze staroobrz
dowej jest przedmiotem kultu szczeglnie no
nym pod
wzgl
dem symboliki i znaczenia. Staroobrz
dowcy poprzez powielanie krzy
a w jego
niezmienionej formie zachowali starorusk
ikonografie przedstawienia. Na krzy
, pra-
wid\nowe
raspiatije,
sk\nadaj
si
sto\nb, tit\no
,
pierek\nadina
oraz
suppedaneum
(
podno
y-
je
). Na krzy
u metalowym widniej
nadpisy, hagiogramy, symboliczne przedstawienia,
na awersie teksty modlitwy do Krzy
a, monogramy znaku
Nika
. Symbolika znaku ma
znaczenie w obrz
dzie.
Celem dwuletnich bada
by\na prba wst
pnego rozpoznania typw krzy
y metalo-
wych znajduj
cych si
w posiadaniu staroobrz
dowcw badanych terenw Litwy i Pol-
ski. W takcie bada
powsta\ny kolejne pytania: o znaczenie krzy
a w rytuale i w co-
dziennym
yciu wiernych, oraz o stopie
wiadomo
ci i no
no
ci symboliki znaku wo-
smikoniecznego krzy
a.
Badania przeprowadzane by\ny w Polsce na Mazurach (W
ojnowo), w okolicach Au-
gustowa (Str
kowizna, Blizna, Nowinka). Na Litwie w Wilnie oraz
w obwodzie wile
skim, w miejscowo
ciach
emajteli i Maseliszki (gmina podbrzeska). Rozmwcam
i
by\ny przede wszystkim osoby starsze.
W trakcie bada
opisywane by\ny typy krzy
y, technologia w jakiej zosta\ny wykona-
ne (rodzaj, stopie
zachowania oraz jako
5
emalii, wyko
czenie odlewu, g\n
boko
5
i
detaliczno
5
odlewu, cyzelowania, stopy metalu), zastosowany ty
p ikonograficzny oraz
sposb przechowywania. W ogromnej wi
kszo
ci s
to bardzo dobrze zachowane za-
bytki, przypuszczalnie pochodz
ce z dawnych rosyjskich o
rodkw odlewniczych.
rd nich pojawiaj
si
tak
e tzw.
nowodie\ny
, gorszej jako
ci, ktrych proweniencja
jest trudna do okre
lenia. Najcz

ciej spotykanymi rodzajami odleww s
krzy
e modli-
tewne,
kiotne
, oraz ze scenami
wi
t, tzw. krzy
e-ikony. W domach, wierni umieszczaj
krzy
e razem z ikonami w rogu g\nwnego pomieszczenia, tw
orz
c w ten sposb miejsce
sacrum
, przeznaczone dla codziennej modlitwy pi
kny k
cik (ros.
\r\n&

).
W nielicznych przypadkach odlewy s
przechowywanie w zwyk\nych szafkach. Lecz
zawsze traktowane jako bardzo cenne przedmioty kult
u. Metale s
konserwowane, po-
przez wcieranie odpowiednich past, polerowanie, o
czyszczenie zag\n
bie
odlewu. Na
Litwie, w wystroju molenn wiejskich, nad ikonami il
o
ciowo przewa
aj
metalowe
krzy
e. Wierni przywi
zuj
du
43
wag
do otrzymywanych na chrzcie krzy
ykw no-
szonych na ciele (
natielnyje)
.
Druga cz
5
bada
pozwoli\na na okre
lenie stopnia no
no
ci symboliki znaku.
rd polskich i litewskich staroobrz
dowcw
wiadomo
5
znaczenia krzy
a jest wy-
soka. Krzy
funkcjonuje w grupach, towarzyszy wiernym na co dz
ie
, lecz no
no
5
symboliki nie ma charakteru teoretycznego. W kultur
ze staroobrz
dowej wszelka re-
fleksja teoretyczna nad religi
, zast
piona zosta\na przez obrazowo
5
, kontemplacj
i
praktyczn
obrz
dowo
5
. Staroobrz
dowcw nie cechuje teologiczno
5
, lecz odbywanie
obrz
dw we wsplnocie. Szczeg\nowe poznawanie symboliki
nie jest na tyle wa
ne,
co praktyczne funkcjonowanie krzy
a w tradycyjnej obrz
dowo
ci.
14

/\r\r
(
\n
)
(#
/0 
#)&&* +,(-
6#-1
4&679
� :
 \n 
 \n &
#
\r
   
  :
*  
\r 
\r 
,
* :A !
#!9 
" 
'
.

 *!
 \n &
.\n \r

.\n \n
\r 
 
 \n 
\n&
( .\n
 :A 
,
\r(
  \n
.\n *
.\n *
 * \r
.\n\r
\r 
.
$ \n !
  
'
\n
.
(
&\n
),
\r \n!


(
 \n\r .\n
,
 .\n
,
% \n\r
),
\r(
" 
 \n:
 \n:\r*
&\n
,
* \n!
@1*& 
  \r
.

 *!
 \n &
  
 
\r

,
 \n !

. \n !
,
.\n\n&
\r\n  \r &
 
#

\n \n !
.
% #

  *
 
 \r
1
\r 
*  \n\n
,
\r \n
,
\r
(

9 \n*
.\n \r
,
\r
\n. *
\r 
\r\n
.
!

 \n !
#
!A \n
   \n :
  \n
.\n *
 *
 \r
.\n\r
.
 
\r 
 \r 
#!9 
.\n\n
.\n \n !
.\n\r
\r 
!! !
\r *
.
\n\r
 * \r
\n
* 
    \r
\r 
.
* 
    \r 
   .\n
( \n &
. !
#.\n
,
. 9\n
\r  \r!
#!
\n

15
 
\r\r
(
2\n
)
#(#&)67 )
)0 &-+ &#7
3&-&)
4&67:
#)&
&* +,(-
.
)
4!((
0*) 1:
+&6(#&-
-)67&3&
)-3#&-&3&
(3& )
'( :A
'
#!9
\n!A
 *!
  \n

9 \n
  \n !
:
\r*
\r*
.
 *
  \n

\n (
:


,
  \n
#
\n

(

\n:

#! \r
),
\r(
  \n
 .\n
% \n\r
,
\r
( :

\n \n
#! \r
 *
.
\r &
  \n
! 

\r
,
\r(
  \n
. \r
,
)\n
* 
,

-\r
,
G #
;
(

\n \n
 *
).
� \n*
\r
  \n
!! !

\r
,
\r*
\n !
* \n\n!
* \n  \n
\r
#!9 
.

#!9
\r
  \n
(
\r*
  \n
. \r
5
 * &
)
  * \n
\r *
\n  \n *
,

( !

!.\r&
 9
.
2 9 \n\n&

\n 
 
\n *\n
,
\n
.
.
\n  \n
 \r 
\r\n\r

 *
 *
,
\n   \n9 !

 
\r  . !
#&
.\n 
\n:
.
\r*
  \n
( .\n
   .\n
1\n  \r
* \n \n

 \n
  \n!
#
\n

,

\n !
* \n\n!
.

#!9
( A
# 
  \n!
,
\r(


,
!\n\n
#
A:!

 *
 \n 9*
.
$
  \r
  !
 !\n :
\r
!.\r
,
\r
(
\r\r
\r*
  \n
,
\n

 \n \n
\n  
\n # 

,
# \n
! \n &
\n   \n9
 . 
,

 *!
\r\r

 \n \n*
\r\n\r
*\r
\n  \n
#&

(
\r
250
(   &
#
\n

,
\r
200

),
.* \n \n !
.
\r !:!
.
.
&\n&

,

 \n* \r
1:9
!.\r
!.\n&


  !
 *
*
,
 *
.* \n \n !
 
#  \n\n
\n  
.
-.
  !
  \r
(   &
.
\r

\r \n &
,
\r(
\r

  \n
,
 (:
( \n
&\n&
.
'
   \n*

  \n*
\n#: \n !*
,
\r. !
,

*\n
! \n !
\n   \n9
 
(   &
#
\n

,
\n!!
\n&
,
!\n\n
.* \n!:
A &!
,
\n
 *
\n
* \n
\r !:A &!
\n*&
\r
\r
!.\r
 #
 
.
\n  \r
! \n !
\n
\n#: 
.
\r
  \n!
,
 \n
 (A 
1&
#A \n
.
$"$- /$0
:
* :
= \r*\n \n
.
. 2003.
\r\r
 
\r  

 \n
  
@  
 
$\r
: A. Engelking, R. Huszcza (red.),
Pogranicza
jezykw, pogranicza kultur
. Warszawa: Wydzia\n Polonistyki UW.
. 139-148.
&\n&
. 2000.
+  
 \r\r
.
 A \n\r
:
+
.
% 
.
. 2002.
7  \r

\r 
\r 
 
.
:
;\r

 

 
\r  
I (VII)
,
\r
:
%\r
.
. 251-262.
Weinreich U. 1968 [1954].
Is a Structural Dialectology Possible
. in: Joshua Fishman (ed.).
1968.
Readings in the Sociology of Language
. The Hague: Mouton. 139-169.
16
Micha\n G\nuszkowski (Toru
)
ZR
NICOWANIA TERYTORIALNE GWARY POLSKICH STAROOBRZ
DOW-
CW. NA PRZYK ADZIE WYBRANYCH IDIOLEKTW
REGIONU SUWALSKIE-
GO I AUGUSTOWSKIEGO
Staroobrz
dowcy
yj
cy w Polsce skupieni s
obecnie w dwch o
rodkach, ktre stanowi
region suwalski (Suwa\nki i otaczaj
ce je wsie: Wodzi\nki, Ho\nny Wolmera, Buda Ruska, Sz
czer-
ba i Szury) i augustowski (Augustw i wsie: Gabowe
Gr
dy, br, Nowinka i Blizna). Staroob-
rz
dowcy na Suwalszczy
nie
yj
w rozproszeniu i izolacji, albo w Suwa\nkach po
rd ludno
ci
polskiej, albo w niewielkich wioskach, w zwi
zku z czym pos\nuguj
si
dialektem rzadko lub w
ma\nych gronach. W regionie augustowskim centrum sta
nowi
wsie Gabowe Gr
dy i Br, prak-
tycznie w ca\no
ci zamieszkane przez starowiercw, dzi
ki czemu maj
mo
liwo
5
codziennego
ywania dialektu we wzgl
dnie du
ej grupie.
Typy obu wsplnot znajduj
odzwierciedlenie w zjawiskach j
zykowych. U osb
yj
cych
w rozproszeniu, ktre zachowa\ny dialekt, wiele prze
jaww interferencji zanika, natomiast w
dwuj
zycznej grupie interferencje w mowie poszczeglnych
osb wzajemnie si
utrwalaj
w
codziennych kontaktach. W o
rodku augustowskim widoczne jest kszta\ntowanie si
nowej, zhy-
brydyzowanej normy, podczas gdy w okolicach Suwa\nk
taka sytuacja nie zosta\na do tej pory
zaobserwowana.
17
 !

.
\n## 
(
\n\r
'  #
)
(
#)&/67'((
3&-&1
4*)6#
(
6)#-
).
-\r
#!9
. 
,
A

 * \n
\n
\r
( :
\n
  
 
 # &\r 
 # \r
:
" 
,
"
8\n
.
-&\n
( \n !
\n
  
' # \r
\r 
#!9 
. \n
.
% \r

.
\n 
(
#
 \n
# \n
.
8\n
#!9
( :
\n
#  (
=\r
. 
(
  
\r

2
,
H
,
+
!
,
+
,

).
" 
  
\r

H\n
,
+\n
,
 \n:
,
'\n  ( 
.
"
  
\r

 
,
- . \r
\n
,
\r\n
.
'*\r
\r 
#!9 
,
     !
XVII
 \r
\n
  
\n\n \n 
" 
,
"
,
8\n
,
'
,
 
,
 .\n\n
 &
\r
\n
   \n&
&
.
!
#\n\n&
*
 
.!9

.* \n  !
 !
 
,
#!9
* 
\n 
&
!.\r
\r

.
$ \n

 .*
1\r  9
" :
&\n
( \n !
\r 
#!9 
.
8\r  9 !
#
 (\n
\n*
-%/
,
\r
  
1\r  9
.
.
\n## 
.
B
1\r  9 \n\n&
  
2007

#
# \n

&\n
" &\r&
 # \r
,
\r
( :
\r
#!9
.
#A
 *!
 \n\n
.\r
.  &
\n  
123

.
+*

,
!
 
,
\r
\n *\n
\r. 
 

\r: \n\n*
 \r \n
,
  
. 
#*(\n*
 \n
.
  
\r(
 
.* \r
.

 \n
.\n  \n
 
\n *\n
,
!.\r
.\n\n
\r
\r

  
\r: \n !
\n

 
\r
:.
,
\r
 &\r&
  \n
A
 #
 9 \n\n&
\r
\r !\n\r&
( .\n
.
  
\n *\n*
  
\n
*
.\n
 *
,
.! \n\n
\n \r
,
 \n\n*
!
\n\n
 \n !
,
9 :
\r* \r\n
 \n
# \n !
.
#\n\n&
*  
!! !
( *
   
*

,
 ! 
#&
\n \r\n
  \n !
!.\r
*\n \r&

\r 
#!9 
"
.

\n \n
  \n !
  
 !
,
.  \n\n
\r *
#!9*
.

# \n
 :A
&
\n
:
 \r &
,
+\r &
,
' &\r &
,
\r# \r &
,
- . \r\n \n\r &
,

\n\r &
,
".\r &
;
*
 
\r
\n  \n\n
\n\r
,
\r\r
 
,
,\r
,
 \r \r
,
" \n \r
,
\r \n
,
B
,
+:\r
,
" \n
,

,
" \r
,
+\r 
,
' &
,
+  
,
 \r \n \r

.
2 *
!
#  
#  

 :A *
\r   !*
. 1.
$\n * \n
\r
. \n !
 \r \r
. 2.
$\n  
\r
. \n !
\n *\n
. 3.
2 *
 
! 
*  
\r
. \n !

. 4.
2 *
.! 
\n 
1*9 
\n\n&
\r\n\r
#  \n \r*
 
\n ( \n\n
  \n !
.
2\r *
#.*
,
 .
1\r  9
#
 \n
. 
  \r\n
 (\n !
\n
 :A
\n\n
 *
:
 \r
.!&
\r
( .\n
\r 
#!9 
;
.\n! !
*( \n
( \nA \n
;
&
*

;
 \n
# \n
  &
#! \r 
 *!
;
\n \n
   !*
 
1\n  \r 

;
18
 \n\n
\n \n !
;
\r\r
( 
#!9
 \n
,

#(.\n*

,

D
*\n 
,

 *!
\n *9 
,

 * \n
\r.
,
 * \n\n&
"
;
\r\r
#
.  \n !
  \n!
;
#!
  \n&
9 \r
;
\n 9 \r\n
#!
.
\r(&
.
1 
 *  \r 

. \n
#
\r  
  \r
\n&
 \r \r
.
" \n   \r!
 9 !
#! \r 
  \n !
"

 

  !
\r:  \n*
 #. *
.
'\r \n
  !
1917-

1930

 
\n
  \r
\r
!.\r
,
\n!!
\n\n
\n
\n9 \n\n
,
\n   \r
,
 \r  \r
# \n\n
.
 

,

#
 \n
#! \r 
 * &
  

 !*
#.\n
,
1
\r \n
#
\r 
\r
.
'1*
( 
\n 
.\n\n
\r
80 89-
 \n 
.
\n
#!9
.
\r &
\n * 9
\r &
,
\n \r
.\n:
# \r &
.
'\r \n
,

 \r*
C
:.
\r  \r
 !
  \r\n
# \n\n
\n
\n
\n  \r
\n\n9
,
 \n
\n! 

\n
 \r  \r*
\n
.

   
\r&
 
(
\r\r
#!9
,
\r
\n 
)
!!:!
#  \n*
.
 

 \n\n&
  \r

\n \n :
\r*
!.\r
,

 \n
\n


\n
(\n*
\n
,

\n * \n *
\r.
\n
 \n
*
*
\r \n !
\r 
"
.

. \n
\n\n9 \n\n
,
\n   \r
,
 \r  \r
 \n\r  \r
# \n\n
 
#!9 
,
 \n
 * 
!. !
  \r:
 \n !
\r
.

*  \n
*\n( 
 \r  \r 
. *\n &
.
\r
,
\n * 9\r
,
# \r
\r
,
# \n\n

#!9 
"

. !

&\n

( \n !
.
Sofia L. Gonoboblewa (Sankt Petersburg)
ROSYJSKIE STAROOBRZ
DOWSKIE GWARY KRAJW
BA TYCKICH ( O-
TWA)
Rosyjscy staroobrz
dowcy od czasw schizmy zamieszkuj
na terytorium Litwy, otwy i
Estonii. Potomkowie rosyjskich uchod
cw religijnych uwa
ani s
za grup
odmienna kulturo-
wo. Dzi
ki izolacji uda\no im si
zachowa
j
zyk i kultur
. W tek
cie omawiane s
rezultaty
bada
na otwie, realizowanych w ramach grantu RGNF, pod
kierunkiem S. Gonoboblewej.
Materia\n obejmuje 123 godziny nagra
; rozmowy by\ny prowadzone na r
ne tematy i stanowi
ywe
wiadectwo historii i j
zyka rosyjskich staroobrz
dowcw na otwie. Najstarsze pokole-
nie do dzi
zachowa\no intonacyjne, fonetyczne i leksykalne cec
hy charakterystyczne rosyjskiego
dialektu, przy jednoczesnej znajomo
ci \notewskiego. Wielu staroobrz
dowcw pos\nuguje si
tak
e polskim, niemieckim i bia\noruskim j
zykiem. W pokoleniu dorastaj
cym w okresie ra-
dzieckim praktycznie zanik\ny cechy dialektalne fone
tyczne i intonacyjne, zachowa\ny si
jedynie
na poziomie leksyki. Rosyjski dialekt staroobrz
dowcw na otwie cechuje zr
nicowanie
terytorialne.
19
 !
.
\n## 
,
$\n
.
  
,
% \r&
.
#\n \n
(
\n\r
'  #
)
(
#)&&* +'((
&6& 
*)06

+)6(#
67#)
+)4&1
)
$ \n

 .*
1\r  9
.  :
&\n
(
\n !
\r 
#!9 
,
1*   
:
.
+ !
.
8\r  9 !
#
 (\n
\n*
-%/
,
\r  
1\r  9

.
.
.
#\n \n
,
\n \r
.
.
  
.
.
\n## 
.
 .
1\r  9
#
 \n

\r\n
\r 
#!9 
#. \r

'\n
.
8\r  9 !
.
# \n\n
  \n !
,
*  \n:
\r
,
!.\r
 :
#!9 
'\n

 *
\n \n !*
:
1\n  \r
,
 \n
  \r
,
9 \n
1\r\n*  \r
.
8\r  9 !
#
  
4

26

2007
.
' !
#
 
 
#! \r 
\r\n !

'\n
(
&\n
'\n

).
$\n 
*\n
 !
,
\n\n*
,
:
\r\n :
\n
+
(
\r
\n.\n !

&
\n* 
,
+ \r\r
),
\r(
2 :
\r\n :
\n
+
(
2  &
\n* 
,
- \r
)
 \n::
\r:
. \n
,
\n :!
\r\n
'
/
(
' 
, 1
 *!
).
+*

,
  \n !
 \n \n
\r\n\r


#!9*
#  
 #. \r&
\r\n
 
.
#!9
'\n
( 
,
\n\n*
,
\n
  
# &
. \n
\n
+
.
$* \n\n
1*
&\n
,

( \n :
\n
.
\n *\n
,
\n
 !

\r \n

#! \r 
\r\n &
. 
 
\n
  \n&
,(\n&
*  \r
(
+\n
,
  !
,
D&
.
 \n \n
,
= 
,
\r(
!\r
 \n
;
).
'  \n !
#!9 
.\n \r
 .

1* 9
.
+ !

\n
 \r.!& \n\n&
 *
(
\r\n 9
1950-

\n
1960-

.).
+ 
#!9
\r. 
\n
1930-

.,
!

\r \r
 .9
.
\n
.

#!9 
    
.
&\n
B!\n\r
(

&
,
\n
  
 * \n\n
+.\n
)
 \n9.!\n
,


1*
 
.
B#&\r!
)#\r
\r!
\n( :
.

 &
#
#
. \n
\r.
\n *\n
 
\r \n !
(
  !
-
+ 
)
( .\n
#!9 
+ 

    \n
.  :
.
8\n\r\n  \n\n!
 9 !
#! \r 
\r\n !
'\n
\r
  . !
\n\n:
1\n  \r
   .\n

\n  \n !
.
 9
\r
1\n\r\n  \n\n&
 9
,
.*(\n
,
!.\n
#*
*

#!9 
,
 \r
 :A 
 #!

#. 9 
(
#. !\n
)
 \n
* :A 
\n\n\n
(\n
(
+ !
,
 
,
;
 
\n
).

#!9
.# :
 * &\n
#\n
!. &

#. !\n*
,
.\r::
#\r
\r
 \n 9*
,
\n .  *


(\n
.
8\r  9 !


# \n\n
  \n !
.!&
#! \r 
  \n !
.

#!9
'\n
.\n *:!
. *   *
(
!
,
 \n 9
),
\r*
(
\r
\n&

&
\r
,
*!*\n
( \n
),
#*
#
*
.
8\r
\n* \r
#! \r 
  \n &
\n 
\n&
\r 
 \n
 \n
\n
#
\r9
\n*
 \n\n*
**
.
$. !
 * \n
\n!
 \r.!& \n\n!
 \n \r
#. \r
  *  \r\n\r
 .

.
" \n   \r!
 9 !
#! \r 
\r\n !
\n
. \n
 \n.!\n9 

'
/
  !
\r:  \n*
 #. *

. \n
\n\n9 \n\n
,
\n   \r
,
 \r  \r
 \n\r  \r
# \n\n
20

 
#!9 
,
 \n
 * 
!. !
  \r:
 \n !
\r

.
+\r

\n 

 
 \n &
,
. 
A :
\n
* \n
  
!.\r
  \r
.

\n *\n
.\n&
  \n
 :
#. \r *
 \n*
\r
!.\r
(

9 \n\r
* 
\n *\n
,
!


#. \r
)
\r\n*
 \n*
\r
!.\r
.
+*

,
 
\n *\n
#
. \r \n
 \n
\r *
!.\r*
,
\r\r
\n &
\r &
(
*  \r\n\r &
 \n
,
# \n\n
 
,
\r
* 
 \n\n \r
;
),
\n\r &
.

\n *\n
# 
(
#\n
 \n\n \r
)
\r\r
!\n\r&
,
\r
\r&
*
,
.\n:

9 \r\n!\n\r &
\r &
!.\r
.
\n
1960-

.
\n
9 \r\n!\n\r*
!.\r

'\n
  \n\n
  .

#! \r!
 #\n
   .\n!
  
.
. \r *
 \n*
\r
!.\r
,

  **
,
 :


#!9
'\n
.
!
\n \r
\n *\n

#. \r &

!! !
\n\n*
!.\r*
#A \n !
(
# \n\n
!
* 
\r \n !
).
\n!A
 *!
 
#!9 
!
 \n\n&
\r
* \n
 
  !*
 
1\n
\r\n  \n\n

.
 
\n 
*\n
*  \n
 \r  \r
. *\n !
.
\r
!.\r
,

 !
  \r: \n
\r
   \n\n
\r\n \r
(
\n * 
,

#(
 \n
# *
#.\n !
).
Sofiia L. Gonobobleva, Nikolai V. Grigorev, Nikola
i A. Dobronravin (St. Petersburg)
RUSSIAN OLD BELIEVER COLONIES IN BRAZIL: DIALECT AN
D THE CULTURE
OF THE DIASPORA
This research is the result of an expedition to the
Brazilian regions inhabited by Russian Old
Believers. The majority immigrated there from China
after the beginning of agricultural reforms
at end of the 1950sbeginning of the 1960s. The exp
edition was supported by an RGNF [Rus-
sian Fund for Humanities Research] grant with N. A.
Dobronravin as the principal investigator
and N. V. Grigoriev and S. L. Gonobobleva as resear
ch fellows. The expedition resulted in the
thorough investigation of two Russian colonies in t
he state of Paran. The main research focuses
were ethnographical, linguistic, and socio-economic
; accordingly the distinctive features of
resettlement as well as material culture, language,
and history of the Old Believers were investi-
gated.
The expedition took place August 426, 2007, with t
he fieldwork undertaken in three Old
Believer colonies of the Ponta Grossa district in t
he state of Paran. Respondents were mainly
from the Second Colony of Santa Cruz (Russian: Vtor
oi nomer, Kulikov) as well as the Third
Colony of Santa Cruz (Russian: Tretii nomer, Revto
vka), and the last Russian
fazenda
still
maintained in the Pau-Furada (Palfurada, one family
). In addition, the expedition gathered in-
formation on everyday contacts with Old Believers i
n the Afro-Brazilian colony of Sutil.
21
$ 
 \r
'# 
(

)
#)&&* +,1
- (
&#('(#-)

( );2
4(+!(#
6(+&-) 2
B( \n
  &!

 !
\r\n 
  \n&
9 \r
(
#! 
)
 !
(
 \r
. \n&
 *  \r&
  &
 . \r
\n \n\n
\r 
.
'
.

\n&
9 \r:
#! \r
 \n \n !
\n
\r
\n
 \r
 
!!!

\n
\n  
?
#
#\r *


\n!A 
 \r 
\r
.
)\r \n&
 &
#! \r
 ( \n !
!!


,

\n
.
( .\n
! \n
  

\n \r\n  \n\n&
  
,
\n#::A &
1
 ( \n
.\n
.
%
\n *\n
  \r 
  
,
\r:A!!
#!9 
,
  

\n \n &
.
  
-
.
   \n

.
  *
-

*
\n *
. *!*
,
\n
!A *
** \n
    \n !
#!9 

- &\r&
* 
.
\r *
*
\n *
#! \r
  \n !
" 
,
"
" !\n
),
'
(
# \r\r
 
),
  
.\n&

\r A
\n
,
.
.
\n
  
  \r
+\n!( 
" \r
-  
 &
,
 
  &

-
 
. 
'
.
-\n\n
.# (
\n
  \n !
#!9 
!  
8\n
\r \n
.
' 
 
  \n !
#
.\n
   .\n*
  \n*
(
\n
.
" 
),
#
.\n

  \r
1\r\n*  \r *
(
\n
.
.
0\n
;
).
%
\n
* 
! \n
#!9 
.
\n *
  \n\n&
\n
 
* \n
#A 
,
*
 
?\n
.
$ !
  \n
    \n !
,
#
#
,
 * \n
 \n
XIX
  !
,

 * *
 
\n !

 \n\n
 \r
1\n 
,
 
!.\r 
,
\r
 
,
9 

.
' 
\n\n

#! \r 

\r \n
#

# \r\n
1957
.,
'
-*\n
1958.
 

\n
!!!
*\n  \n\n
#
\r 
#! \r 

\n!.\n*
\r
( \n
.
)\r 
* 
 \n &
* \n! 

* 
.  !
! \n !
\n
\n \n &
1&

\n\r
:
\n \n!
 
  \n&
\r
   \r
(

)
 
\n &
\n\n

,
 \n !
!. &
\r\n\r :
A *
!.\r*
,
9  \n   \r 
1\n  \r 
 \n &
,
\r\n!
!!:A * !
#*

*
\r \n !
,
* :A *
.
* \n \n !
 
#!
#! \r 
#A \n

 !\n *
\n
9 
 .9 \n\n
9 \n
   \r 
\r
.
  
*  
\r(
#

,
 :A
* 
.# (\n
#! 

\r\n  \n*
* *
.
 !
\n \n !
*.\r\n&
\r
,
 \n
(:!
#

\r\n  \n :
  *
 9 \n\n
 \n !
,
\r(
*\n *

 *
*
.
,
\n *!
\n
 
 & &
 .\n
  *  \r 
 \n &
,
*\n

?
A?
:!
\n * \n\n*
,
!
# #  !

.
# (\n*
#! 
 &
  
\n \r\r

#
.
22
Iryda Grek-Pabisowa (Warszawa)
STAROOBRZ
DOWCY POZA GRANICAMI SWOJEJ OJCZYZNY
--
NIES ABN
CY
TEMAT BADAWCZY
Staroobrz
dowcom od samego pocz
tku towarzyszy\no zainteresowanie literatury opisowe
j i
wyznaniowej. Wielostronna charakterystyka gmin star
oobrz
dowskich oparta na badaniach
naukowych, zarwno w kraju, jak i za granic
, mo
e by
zaliczona do literatury opisowej.
Szczegln
uwag
badaczy przyci
gaj
staroobrz
dowcy za granic
. W
rodowisku innej kultu-
ry i innego j
zyka staroobrz
dowcy stosunkowo dobrze zachowali stary rosyjski by
t, sztuk
ytkow
i folklor tych czasw, kiedy oddzielili si
od rosyjskiej cerkwi patriarszej.
Do zagranicznych osiedli staroobrz
dowskich, oprcz tych ktre obecnie znajduj
si
poza
granicami Rosji, zaliczamy rwnie
te, ktre powsta\ny w ko
cu XVII i w XVIII wieku na zie-
miach przy\n
czonych p
niej do Imperium Rosyjskiego, czyli na otwie (Infl
anty), w p\nnocnej
cz

ci Kijowszczyzny, na Litwie, Bia\norusi i w Polsce.
Staroobrz
dowcy na tych terenach znaj-
dowali si
poza rosyjsk
spo\neczno
ci
, poza bytem i j
zykiem rosyjskim.
Pierwotne osiedlanie si
mia\no charakter religijny (poszukiwanie tolerancji
religijnej). P
niejsze by\no wywo\nane przewa
nie przyczynami polityczno-ekonomicznymi.
R
ni
cy si
od miejscowych przybysze we wszystkich krajach wyw
o\nywali du
e zaintere-
sowanie. Ju
na pocz
tku XIX wieku zacz
\ny pojawia
si
r
ne artyku\ny publicystyczne i po-
pularno-naukowe. Z czasem literatura o staroobrz
dowcach za granic
stawa\na si
coraz bar-
dziej ambitna i zacz
\na obejmowa
problematyk
sztuki, muzyki cerkiewnej, j
zyka, a w ostat-
nich dziesi
cioleciach kwestie socjolingwistyczne.
Literatura o gminach staroobrz
dowcw poza granicami Rosji obecnie si
ga prawie tysi
ca
pozycji i s
wszelkie przes\nanki by twierdzi
,
e badania b
kontynuowane.
23
 \n
( #\r &
(
2\n
)
-&4&
#4(

) 7

#)&&* +'(&!
3&-&(

.
3)*&-(
3& +1
*
4&679(
$  *&

 
!\n\n
.* \n!:A !
\n \n 
9   .9
\n\n
\n \n\n 
 *  \r 
 &
  !
 \n*
 !\n :
\r
!.\r

  \n\n*
  \n*
 \n
\n
*\n 

\n!
!.\r&
  *
,
 (
 
#
 \r \r
,
 \n\r 
#A &
 * \r
.
8
 !\n
\n !
?
#
 \n*

* \n&
\r \n &
.
\n
.\n
\r(
\n   \r:
  *
,
\r&

 !\n *

\r
!.\r
\n *9
 
  *
\r\n\n\n .*
,
 \n
,
?
 (\n &
1 * \n
*!\r\n!
\r !9 !
.
. 9 !

?
*!
\r
,
 :A!
A?
\n \r
    &
 
\r \n !
,
 \n *
* *
\r \n !
(
\n * 
  *
*\n

\r\n
. 9 &
.
2\r(
  \n  \r
.\r
1\n
 \n *
* *
\r \n !
(
\n:
:
\n \n*
\r *
.
-\r &
\r 

\n! 
 (
 
*   \r!
  *
,
\r
A?

\n
 !!
\r*
 !\n :
,
\n\n!
(
  \n!
)
 \r  \r!
  *
,
\r:A!!
\n \n\n 
#
\n   &

,
\r(

\r
!.\r&
  *
,
\r&
\n !
\n
\r
\n  \r
* 
,
.
.
* \n !
.
\n *
  
\n 
 (
 
\r9 \n9 :
,
\r!
\n! 
 .\n\r
.\n* \n
 (\n
,
!.\n\n:
\n *


\r9 :
# .\n
\n
.
8
! \n !
!:
!\n\n:
\r 
 \r

\n#::!
 
 
  *
\r \n &


?*
 \r \r\n
,
\r(
*\n  \n\n
. *\n !
.
\r
!.\r
(

.
[lad
ufka]
.
\r
.
lodwka
).
 .\n&
\r .*


?
\n
*(\n
\n.\n\n

   
\r\r
 \n

\r\n
,
.
.
 \n
# .\n
[o]
[a]
1-
*

\n*

\n*
[a].
(\n
# 
 
# .\n:

*!
\r 
\n
,
\r
 \n !
.
 \r
'# 
,
:A 


#! \r

'
,
#
   \n
\r\r

 \n
!\r\n
,
!
#

*  \n
.*(\n
\r\r

 !
  * ! \n
*  \n\n
\n \r
\n *\n
(Grek-Pabisowa 1968, 37-39).
.
\n\r &
,
 !
1

#
 \n

\n \n :

.
#
\n

,
 ?

,

  
?*
\n*
* \n\n\n*
!! !

.\n \n
[a],
  
*!\r *
\n*
!! !
 \n9 
  * !9
,
.
.
  
\n*
\n  \n 
C?*
* \n  
[a],
  
\n*
 
\n 
\n (\n 
C?*
[i]

[e] (Sosnowski 1977).
$ \n !
,
 *
1999-2007

.
&
 \n
 \n
D\n    
*
.
% \r!
+ \n \r
2\n
\n\n*
1 

* \n
!
,

\n:
. ?\n\n
#!9*
,
 (:
 . 
.

\n\r
(
*
. Jasiewicz 2007)
.!:
\n 
\n \r
 
# .
\n
\r .*
1

,
 (
 
\r
. \n !
\n \r
\n (
\n\n
.  &
* (
\r \n !*
  \r\n*
\n \n
.
-.  !
*
(
\r \n !*

   \n*
\n\n*
.\r::!
*
,

 *
\r \n :
\r \n
 #\n
!\r\n!
,
 \n *
\n #
?\r
.* \n
 * \n \n
 \n9 
*  \n\n
  * ! \n
.*(\n*
\r*
 * ! \n
,
* *
\r \n
\n#: !
\n \r&
.\n#&
24
  *
(\n
 #

 \r*

 #

  !*
.
$* \n\n


* 
\r \n !
*(\n
  
\n\n \r

\r:A 



!\r:A


  \r

(
  \r
,
!:A 
\r .*
 \n 
\r \n !
.
 *
 \n *
\r \n
\n  \n
.  !
\r
\n
.*  \n
.
$"$- /$0
:
Grek-Pabisowa I. 1968,
Rosyjska gwara starowiercw w wojewdztwach olszty
skim i bia-
\nostockim,
Wroc\naw: Ossolineum
Jasiewicz J. 2007,
Wokalizm pierwszej sylaby przed akcentem po sp\ng\no
skach mi
kkich w
rosyjskiej gwarze staroobrz
dowcw wsi Br i Gabowe Gr
dy,
Toru
\n
# \r\n\n!
*  \r!
#
)
Sosnowski J. 1977,
Samog\noski przedakcentowe po sp\ng\noskach mi
kkich w rosyjskiej
gwarze staroobrz
dowcw wsi Br i Gabowe Gr
dy (woj. Suwalskie), Slavia Orientalis
XXVI, 1
Stefan Grzybowski (Toru
)
W SPRAWIE TYPU JAKANIA W GWARZE STAROOBRZ
DOWCW WSI
GABOWE GR
DY I BR W
POLSCE
Gwara staroobrz
dowcw wsi Br i Gabowe Gr
dy jest poddawana w ostatnich dziesi
cio-
leciach silnemu wp\nywowi j
zyka polskiego na wszystkich poziomach systemu j
zykowego,
rwnie
na poziomie fonetycznym. S
jednak pewne cz

ci sk\nadowe systemu, ktre takim
wp\nywom nie podlegaj
i stanowi
o trwa\nym rosyjskim charakterze gwary. Nale
y do nich
akcentuacja i powi
zana z ni
ci
le redukcja samog\nosek nieakcentowanych, ktra obej
muje
rwnie
wi
kszo
5
licznych po
yczek z polszczyzny. Interesuj
ca jest, jak zwykle dla gwar
rosyjskich, pozycja 1. sylaby przedakcentowej po sp
\ng\noskach mi
kkich. Pod tym wzgl
dem
gwar
cechuje tendencja do silnego jakania, lecz nie j
est to wy\n
czny typ wokalizmu w tej
pozycji. Obok niego, zw\naszcza w pokoleniu
rednim, nieoczekiwanie obserwuje si
relikty
jakania umiarkowanego \n
cznie z dysymilacyjnym oraz zarysowuje si
zr
nicowanie idio-
lektalne pod tym wzgl
dem pokolenia m\nodszego.
25
(
) *\n
(
$\n \n
)
01&-&2
-1*&
,
 5&!),& 12
-(
01&-&2
+-3
)+3&* 1:
)+4 :
:
#)&&* +,(-
4&679(
,
6#-(
-&#&' &2
')#
9)
%
1\n  \r*
\r# A
 \n
# *  \r *
!! !

#
!.\r
a
!
\n#\n
\n  &
:
  
\n 
\n
  \r
\n*
!.\r
*( 
#
\n!A
#A
\r \n !
\n
\n&
* 
;
  
\n


  \r*

!.\r
 *
(
;
  
\n
* \n*
!.\r
 \r 
.
  \n
\n !\n
\n*
!.\r
,
\n&
\r
\n&
  
;
  
\n
 
 
!.\r
 
*\n&
 
.
* \n&
\r* \n
 \r
.
-\r *
#!9*
,
( :A *
\n
-
,
  
1
(\n&
#
,
. \n
:
#A \n
 :
1
# *

.\n*
.
%!A &
\r
\n \n !
\r\r&
 &
*  *

#! \r 
#A \n
 
\n
(
" 
,
'
,
\n!

;

.
\n 
\r\n  \n\n
 \n   \r
!.\n
)
 \n !*

\r# A
.
'*
#( !
\n!
!.\r
#
*\n!.\n&
#A \n
.
$ !
\r
!.\r
\r \r 
\n
-
,
  *
\n \r
.*(\n
!.\r
#
!
\n#\n
\n  &
:
* \n&
!.\r
(
\r\r
.\n\r
9


* !9

 \n   \r &
\r\n
 *
#A *
\n!.\n*
\r
\n !*
),
 * \n\n&
  \n&
\r &
!.\r
(
\r\r
.\n\r
#.\n !

),
&
* \n&
  \r
(
\r\r
 *
   \r
 ( \n !


\r\r
&
 \n \n&
 
 
),
\r &
!.\r
 * \n\n&

\n 
* \n\n&
*
(
\r\r
.\n\r
 
 
.* \n \n !
,
 *
 &
)

9 \r\n!\n\r &
!.\r
(
\r\r
!.\r
 &
  
,
9 \r\n
\r\n 
 
\n
* 
).
 \r
: :
 \n \n9
#
\n\r9 !
1 
.\n
!.\r
  \n
*\n 
 !   &
*  *
\r# A
,

# \n\n
 \n \n9
*\n!.\n
\n !
,
 

\n!.\n
.
=#
 
\r# A
,

 :!
*\n!.\n
\n 
(
 #
\n!.\n
\n 
.\n
!.\r
,
 #
 \n   \r

* \n\n

\n
 
),
*(\n
.

 \n  

,

\r*
*
  !
:
\r\r!
\n *9 !
*!
(\n!
(
* \n
,

( \n !
* 
),
\r
\r!
\n *9 !
(\n!
,
\n
* \n
\r   \r!
(
 * &\n
!.
,
* 
( \n !
)
\r\r!
\n *9 !
\n .\r&
.\n *
(
 \n
.
,

#
,
 \n
\n!
(#
).
+\r!
\n *9 !
*( 
 \r
\r #!
(\n
(
\r\n 
 \n\n!
 \n (\n
,
\n#\n
\r
,
\r \n
*!
)?
1&
#
\n#\n
\n\n
. !:!
\n
#
 *
 9
 &
:
* \n
,

,

* &\n
!.
,
 \n
.
,
   \r
\n\n
,
 \n (\n
.
.
'*
\r(!
 \n 9
\n *9
#.\n \n\n!

!.\r
,
\n
\r*
\n
\n
\n
.
\n :!
\n
\r

\r*\n
\n*
\r# A
,
\n
 \n \n9
!.
\r
#
* (
.\n*
\r# *
.
\r(*
*
* 
  \r

 :!
: :!
\r\n\r \n*
 * *
,

 !*
\n .*
.
#.
\n\n
.
  
,
*  *
1*
\r
,
 !:

 !
 
 
 \n &
;
,
'
" 
.

:
(\n:

.
# *
,
\n*
 \n
\n \n !
!.\r
!.\r


 \n   \r
\n
#! \r 
#A \n
1 
 
\n
.
26
"$2- 2D-
:
Holdeman, Jeffrey D. 2000.
The Sociolinguistics of the Cemetery: Using Gravest
ones as a
Source for Sociolinguistic Data (on the Basis of Th
ree Russian Old Believer Communities in
Poland and the Eastern United States)
. AATSEEL National Convention, December 2000.
Holdeman, Jeffrey D. 2002.
Language Maintenance and Shift among the Russian Ol
d Be-
lievers of Erie, Pennsylvania
. Ph.D. dissertation. The Ohio State University,
Columbus, OH.
Holdeman, Jeffrey D. 2003.
Erie Old Believer Russian: A Grave Situation
. Endangered
and Minority Languages and Cultures Working Group o
f the Institute for Collaborative Rese-
arch and Public Humanities, The Ohio State Universi
ty, January 31, 2003.
Holdeman, Jeffrey D. 2006.
What Do You Want on Your Tombstone?: The Correlatio
n be-
tween Informational Weight and Language Choice in R
ussian Old Believer Gravestone Inscrip-
tions in the Eastern United States
. AATSEEL National Convention, December 2006.
Holdeman, Jeffrey D. 2007.
Uki, yusy, yery, yati (
A
,
&
,

,
\r
): Church Slavonic
or Russian? Scripts, orthography, and language in
Russian Old Believer cemeteries in the ea-
stern U.S., Poland, and Lithuania
. AATSEEL National Convention, December 2007.
Jeff Holdeman (Indiana, USA)
LANGUAGE CHOICE, INFORMATIONAL W
EIGHT, AND LANGUAGE SHIFT IN
RUSSIAN OLD BELIEVER GRAVESTONE INSCRIPTIONS
IN POLAND, LITHUANIA, AND THE EASTERN UNITED STATES
In an ethnic cemetery, the choice of language for g
ravestone inscriptions can be very pro-
blematic: the use of a heritage language can risk t
he possibility that present and future genera-
tions will not be able to find the grave; the use o
f a liturgical language can risk even fewer peo-
ple finding it; the use of a local language can ris
k seeming disloyal to one's heritage language,
culture, and religion; the use of all three languag
es can result in an enormous gravestone and
engraving bill. Russian Old Believers living outsi
de Russia are faced with this dilemma of lan-
guage choice, and many individuals and communities
have developed their own solutions.
Following a brief history of the migrational histor
y of the Old Believer communities in the
three countries being investigated (Lithuania, Pola
nd, and the eastern United States), all of
which are confessionally and genealogically related
, the sociolinguistic concept of
language
choice
in a multilingual community is defined, and a
language choice analysis
of the cemeteries
being studied is presented. Graphs illustrate tren
ds in language use over several decades, espe-
cially trends in monolingual versus multilingual in
scriptions. Next, the concept of an
informa-
tional weight analysis
is explained and demonstrated using the same cemet
ery data.
The material being examined is the product of ten y
ears of on-going fieldwork in the Uni-
ted States, Poland, and Lithuania. The conclusions
in this paper represent part of a much larger
longitudinal study of language maintenance and shif
t in genealogically related Old Believer
communities located in these three countries.
27


X
 \n
\r
(

)
&* )
:
64&-)
*&- (
.# '(&(
(
63&0 &(
#&/+(#-&
-\r
 \n
1\n  \r!
   .\n!
#A \n
#*
\n*

( *
,
#C  \n! *!
( \n *
\n 
  

 \n\n&

\n&
#!
,
\n
.\n&
   .\n&
 *&
-
XVII-

 \r
.
" \n

 
  
.\n *!
*
,
*
*
#&
,

.!
*

.#
,
\n
 \n *!
\r 
\n
 !
9 \n&
   \r&
( .\n
\r \n
.
8\n  \r!
#A \n
\r 
 \n
! 
\n
*\n\r 
   !
.
.
   .\n
\n
\n &
-
,
\n
 *
% \r\n*

 (\r
9!
 \r !

& 
.  \n\n

\n*
' *
  \r *
.
$
\n.
\n
\r
\r\n \r*
,
\n
 9*
,

!

/  
(


*
\n
\n
.
 
    &
,
 
 *
  \r *
 \r
*
.
% \r\r
\r 
 * &
  
\n
 
' \r
,

 
* \n\n\n*
"  \n
(

\r\n 9
\n.\n
,
\n\n
* \n*
( 
!*
)
* \n  \n
 \n (A
?\r

\r
* \n &
10
,
*!\n
\r* \n
1724

11
.
�\r *
 \r *
6

1786
.

\r\n 9
 9 \n

\n.!
"  \n
12
.
1780
.
!


\n 
+ *9
,
\n
. *!
*\n!
'\n
(

\r* \n
# ..* .
\n&
  
#
 \n
* \n*
$ *
13
.
%
1 
9 \r\n
. *!
,

Onufrie Vinteler,
The Community of Lipovean Russian from Romania
, n Journal for the Study of Re-
ligions and Ideologies (J. S.R.I.), Cluj Napoca, n
o. 3, Winter 2002, p. 158166
Daniel Hrenciuc,
Continuitate
i schimbare: integrarea minorit
CD
ilor na
ionale din Bucovina istoric
n
Regatul Romniei Mari (1918
1940)
, vol. I,
Perspectiva na
ional-liberal
(1918
1928)
i, Editura
Septentrion, 2005, p. 178
 \r\n
\n
,
. 
 
%  
\n\r  
XIX-
\n

*
Cultura ru
ilor lipoveni (ortodoc
i de rit vechi din Romnia) n context na
ional
i interna
ional
,
 
,
$.
.
+   \n
, 1998,

. 193
 &
% 
,
" 
 

,
*
Cultura ru
ilor lipoveni (ortodoc
i de rit
vechi din Romnia) n context na
ional
i interna
ional
,
 
,
$.
.
+   \n
, 2001,

. 329
(  &
)\r \n
,
*
(

. 60-63
Bucovina n prima descriere fizico-politic
. C
torie n Carpa
ii Dacici (1788-1789 )
,
$.\n
\n

!.\r
 
\r* \n
\r
.
-
  
,
  
.
*\n:\r
,
-11
9
,
$.
.
  \n \n
, 2002,

. 59
+\n\n \n
D\n!\n
,
Bucovina n vremea st
pnirii austriece (1774-1918),
+  \n?
,
$.
.
= 

, 2003,

. 73
.
0\r# \r
,
Din istoria Bucovinei. De la administra
ia militar
la autonomia provincial
*
1,
1774-1862,
 
,
$.
.
-*\n\r&
\r *
, 1993,

. 166
 * 
\n
0\r
.
 
.,

. 319
10
-&*\n
/  
+&\n
,
Geschichte der Bukowina. Die Bukowina unter der Her
schafts des oester-
reichischen Kaiserstaates (1774).
Festschrifts zum funfzigjahrigen Redierungsjubilau
m Franz Jozef I,
Czernowitz, H. Pardini, 1899,

. 73
11
 \r
 \n\r
,
#   
/\r 
\n
  
,
*
Cultura ru
ilor
lipoveni (ortodoc
i de rit vechi din Romnia) n context na
ional
i interna
ional
,
 
,
$.
.
+ 
 \n
, 2001,

. 85
12
/?
+  1
,
0\r
.
 
.,

. 170
13
 
#

\r
\n
*\n
!
\n  !
.
*
.
' 
 
,
\r  
 

. 195
28

4

.(
,
! 
 \n\r!
\r\n !
/\n \n
#
(
 !
+ \n
9
14
.
" \n
 

\n

*#\r
  
   .\n
1\r\n*  \r

(9
\r!#!
1783
.,
* 
$
II
 \n!
 
   &
= \n*\r 
 \n
 \r\n
 \r 
% \r 
0\n
),
\r(
#( \n

 \n\n&
(#
15
.
-\r
 \n
. ! 
\n

\r 
.
' &
#
# 9
, 400

 *
,
9 \n*
+ *9
.
\n
\n
 .\n
,,
# 

(   &
\r&
\n&
9 \r
,
 !
,

.
.
 *
% \r\n
1
9 \r
 !
\n!A
!A \n
16
.
!

\n\n \r
1&
\r 
#( \n !
  
\n\n \r*
,
.#\n
\n*
.
 
 :A 
.
&
\r  &
.
 
 
#
9
(
 * \n\n
(  
.
 
# 
!A \n\n \r
)
\r
2400

17
.
8
#A \n
#


 \n *
!A \n\n \r
,
 ( :A 
#( \n

*
#!
,
\n
.
.
\n \n &
 \n * 
#!
\n  9 \n
.
2  &
\r  &
#
# 9
(

*\n \n :
$\n
&
 !\n
),


\r\n!:A !
( &
 
18
.
%
*\n\r 
   !
# \n*
 
!!:!
9
19
.
26
!
1840
.
 9
$ \n *
 \r \n 9\r &
 
 &\r *
!*
 \n
.  \n
\n.\n \n !
  !
!
 
.
\r
 \n
20
.
 
 &\r 
 &
#
 9 \n*
,
#
#\n\n


* .**


\n .**

\r 
 \n\r 
#A \n
:
\r.*
 \n *

\n\r:
 !
\n 
 \n\n:
(#

   .\n*
  \n*
21
18-29
 \n
!#!
1844
.
* \r *
 \r *
 &9
# 
 \n
\r 
 \n
#
  !
!\n\n*
 #\n *
 &
+ \n 9
.

\n
( \n !
!A 
(  !
\n
1
* 
(
 &9
.  

#
\r
.
-
)
 \r
  
*9
,
= \n
,
 #
-
*\n\r 
\r\n!( 
.
\r\n9
\r\n9
,

 \r* \n9
!\r
  
=&\r
\r
,
#
.#\n
* &
,
# &
*  
\n
22
.
28
\r!#!
1846
.
#
\n\n
\r!
#! \r!
*  !

&
+ \n 9
,


*  *
* *
,
* 

\n*
9 \n
*
\r 
 * \n
 \n
23
. 6
!\n!
1847
.
#
\r( \n
\r\r

  &
 \r &
!A \n\n \r
*\n
+  
(
* \r
*!
+  !\n
2 * 
24
,

\r\r
*  
* &
( 
  
 
  !
(
\n
\n \n &

\n
9!
,
B &
D!\n
#
\r( \n
!A \n\n \r*

14
 &
0\r# \r
,
0\r
.
 
.,


. 166
15
; \n
' 
,
Coloniz
ri
i imigr
ri n Bucovina ntre anii 1775-1848
,
,,
-
% 
, II,
2 , 1995,

. 368
16
/?
+  1
,
*
(
,

. 161
17
 * 
\n
,
Lipovenii din Bucovina
,
,, Candela, 1889,
= \n9
,

. 322
18
'  
 
,
"
\r 
 
(
 
) (XVII-XIX
 
*
Cultura ru
ilor
lipoveni (ortodoc
i de rit vechi din Romnia) n context na
ional
i interna
ional
,
 
,
$.
.
+ 
 \n
, 1998,

. 173
19
 * 
\n
,
0\r
.
 
.,

. 319
20
D.J.A.N.S.,
Colec
ia Manuscrise
Filimon Rusu
,
Monografia ora
ului R
, 1957, p. 64
21
' 
 
,
0\r
.
 
.,

.199
22
2*
(
23
/  
$?
,
0\r
.
 
.,
,

. 39
24
' 
 
,
0\r
.
 
.,

. 201
29
 
+ *9
25
.
�
% \r&
I
\r.
 \n
\n
 :
!
.\n \n !
 \r \n 9\r&
* 
. 2
!
1848
.
 \r \n 9\r!
*
 !
#
.\n \n
,
\n
8
!

(

#
\r
\n

 \n *
 \r
+  
26

\n.\n *
,,
  \r
 !
+ \n 9
*  
 

\n
  \n
.
:\n
1940
.
 
\r \n 9\r!
*  !
#
    \n
 
.
-\r
 \n
,
\r\r
.*\r\n

1\n  \r
#A 
,
. \n  \n\n
\n \n
 \n\n
# 
#!
,
\r \r
. \n
1\r\n*  \r
*  ! !
,
 !

:# *
 \n\n:
 &
 
.
'  \n

\r \n
,
 


 
\n9 \n\n &
,
 .
\n
\n
   .\n
# ( \n &
.
Daniel Hrenciuc (
Suceava
)
THE COMMUNITY OF THE LIPOVAN RUSSIAN OLD BELIEVERS
IN BUKOVINA:
ETHNIC AND CONFESSIONAL IDENTITY
The Lipovan Russians represent an ethnic and confes
sional community with a special spiri-
tual identity, demonstrated by a desire for the una
ltered practicing of Russian Old Rite Ortho-
doxy, irrespective of the religious reforms introdu
ced in Russia in the 17th century. A Russian
ethnic community of the Old Rite, the Lipovan Russi
ans settled in Romanian territories because
of religious persecution in Russia initiated by Pat
riarch Nikon, with the support of Tsar Alexei
Mikhailovich and continuing during the rule of his
son Peter the Great. The Old Believers were
called raskolniki and later on, filippovane, fr
om the Apostle Phillip (or, according to some
historical texts, after a leader with this name). T
he communities of Lipovan Russians in Bu-
kovina were settled in the 18th century in isolated
areas, favorable to practicing the traditional
occupations and Russian Old Rite Orthodoxy. A close
d ethnic community dedicated to prese-
rving its ancient traditions and customs, the Lipov
an Russians engaged in different economic
activities, proving to be hardworking and devoted t
o their faith. Unlike other nationalities, the
Old Believers settled in Bukovina
Clim
i, Fntna Alb
, Sokolin
(Lipoveni)
due to con-
fessional convictions.

25
2*
(

. 41
26
2*
(
30
31
+\n\n \n
.
$\n
(
+ * 
)
)2#1
+(-6(4)-&6)- 1:
:#)
,( #)67 &2
-&#&' &2
(-&41
'  ( \n9
\n \r\n\r
 !
( 
 * \n
20
\n
*

.
=

 \n *:
\r\r
 \n \r
:#
\n9 &
.
\n\r
\n
.
\n \r\r
 !\r
web-
 
,
\n\n*
,
-
.
%
\n
-\n 
 

\n 
!

\r!.\n
web-
 
[3,
. 22].
%
\n
\n *9 \n\n*


-   !
$

 \n:
2002
.
#
  \n
 \n
.
\n\n 
#.
,
!A \n\n&
\r*
#! 
 
.
#.

 
8
&
,
.\n\n
\r\r
* *
  \n*
,
\r

\n \n *
.
" 
 \n
.
\n 

 

#
( \n
\n
-
(
"
);

\r   \r
*  
\n
 ( \n
[4].
!
!
 
.
.
  
#
. \n*
#.
\n
  
\r\r
*! \n&
#C \r
  \n
$\n \n 
 
,
!
* 
!
1
#.
\n\n
[5].
*  \r !
  \n
 &
.
+ (\r
,
9 \n :A 
 
\n
$\n \n 
 
\r\r
1\n  \r
,
\n
   .\n
[2].
\n:
9  \n \n\n
 \r
  \n
\n \n 
 
  !
2003

.
- .
 \r
( \n
 
\r
\n
\r*
&
[1].
!


#
! \n

*A
 \r
  *
\r
,
.
* A \n\n
\n
 & 
  \n
&
-\n 
.
-!
\r
#

! \n
\n
#A #! \r*
*

 * \n\n
  
,
\n
\r
#
 ( \n
* *
 9*
.
!
\n .
#
#\n
\r
&
,
\r\r
* :A
#
# \n
*
.
=
,
#
*
* :
!\r
( \n\n:
 9 \r
 #:
\n

. \n
.
$.
&
#
#\n
\r
\n\n
 &:A
\n
:#*
. :
.
 \n
.
.\n\n
-*\n
&
\n
#
\n . \n
,
\r
\r\r
!

*
 #
\n\r
 9 \n&
**
.
%
\n .  
\n
&
,
.\n\n
\r\r
;
.
'\n . \n
16
&
,
.\n\n
 (  *
  
\n*
  \n*
7
\n
� \n\n&
\n&

:
 
,


,
/-
8\n !
(

1
&
),
D\r \n
(3),
-*\n !
(4),
" !
(5).
 &

 \n
&
#
.\r

.  *
;

  .
 
*\n :
.
\n &
(
'
)
.
#
\r  \n\n&
&
.
'  \n
\n 
\n
 \r
&
!\n 
\n

.
$. \n\n
&
* :
!
  &

 &\r 
.
% #
.\n **
!
!:!
 :A
:
1.
$* :!
&
,
.\n\n

\n \n &
 (\r
.
"
 (\r
#
\r.\n
*
,
8\n

*\r
 9 \n&
**
.
%  \n
.
2.
* \n  
\n&
 \n
* \n

\n!
.
#\n!\r*
 
&

 
 #
,
# &

(

# \n&

\r\n\r
&
,

 &
 \n
 &\r
&
Starovery in Chuvashia.


 &

 
&

\n \r\r
  ( \n &
(
# .
\r** \n 


\n
* \n
&
)
\n \r
1
 \n
.
3.
# \n
&
\n 

 &
\r\n 
(
\r*
&

 
* 9
,
 
 #
,
+ \r
\r
\n9 \n\n
\r
32
\n
#A 
#!9 
 \n
)

/*
(
\r*
&


 9
 

LIPOVENII RUSI STAROVERI).
%
*&
.!
,
1
  
\n \r&
*\n \n
&
,
# \n! 
.*(\n
#A \n !
.
4.

\n
&
 # \r
# 
-
. !

\r:
  \n
\r &
!.\r
(
 
\n
&

 
* 9

1 .  \r

 !
 &\r &
!.\r
),

\n
� \n\n&

8\n
,
\r*
\r
,
. !
A?
1-2
!.\r
(
A
 
\n &\r &
 \n
\n&
).
'
1*
.\n!.\n
  !
\n

(
&
\r\n \n
.  \n
\r: \n
&

-\r
 
8\n
).
5.

.\r &
\r
  \n
 &
# 
\n \n &

\r
(11
&
)
# \r
(5).
'  \n
#
:  \r9
 
\r \n 9\r&

*9
(
&

-\r
 
8\n
,
#!
!.
:.*
#! \r 
#A \n
8\n
,
 ! 
\r(

 9 
).
\n*
  \n
&
-
 
\n

#
:
( *
 .\n\r*
\n\r9 !*
:
\n 
\n\n
\n#
. 
,
\n
*\n
!

#\n \n !
\r\n \n
,
 \r:
!! !
.* A \n
\n \n 
  &
 \n
.\n &
.
'
* *
*\n \n :
,
\n . \n\n
&
:
(\n:


\n \n
 &\r *
#!9*
1\n\r\n  \n\n&
 \n \n
\n\r\n&
\n!.\n&
 
,
#   \n
!\n\n&
!.
- &
.
'!
# \n\n
*\n \n
* \n
#C \r \n*
,
\n ( 
 
\n \r
\r\n
 \r \r
,
&\r
\n #
(\n
1*
\n \n
&
\n

 :A
:
  \n
$\n *9 \n\n
 \n
NITA-PRESS
 *\n !
),
&
  \r
#A 
*
.
.
B\r

 
* 9
(
" !
)

B
(
-*\n !
).
"$2- 2D-
:
1.
: 
7\r\r
//
&
  !
   !
$\n
+\n\n \n
,  
. http://konstan-ivanov.narod.ru/links_Starover-in-
WWW.html
2.
+ (\r
,
.
 \r
\r 
'
7\r\r
:
  


/
.
( 
//
%\r\r
. http://www.bratstvo-rdc.narod.ru/txt/page43.htm
3.
'   
,
.
.
"  
7\r\r
 \r\r
:
 \r
\r

/
.
.
'   
.
.:
 \r
, 2003. 268
.
4.
-\r
#! 
-\n 
:
#.
\n \n 
 
//
-   !
$
.
2002, 2
\r
. http://www.religare.ru/section.php?num=25
5.
  
,
.
.
"
\r  
 
\r
7\r\r
/
.
.
 
 
//
=  \r
-   !
$\n \n 
:
 (\n\n!
\n\n!
$\n \n 
\r\n  \n
9 !
.
http://e-religions.net/reports/sergeeva.htm
Konstantin Ju. Ivanov (Kiemierowo)
INTERNETOWE PORTALE STAROOBRZEDOWCW EUROPY WSCHODN
IEJ I
CENTRALNEJ
Referat stanowi przegl
d internetowych portali zak\nadanych przez ro
ne o
rodki staroob-
rz
dowcw w Europie Wschodniej i Centralnej i dokonuje
ich analizy ze wzgl
du na problemy
w nich poruszane i sposob prezentacji. Zwraca uwag
na odmienno
5
portali zagranicznych w
porownaniu z rosyjskimi.
33

.
+*
(
\n
)
#)&&* +'(2
!&&,!
)
67# 12
5(
&!(
\n
 * \n\n*
\n\n*
  \n !*
\n9 \n\n
  \n
* 
!! !
. \n
\r*\n \n
\r
,
\r::A 
 9
,
#
:
\r
,
\r
  \n !
,
!.\r:
\r \n
* 
,
# \n\n
*
\n !
,
   \n !
.
.,
#!
\r*
*  !
\r
\n. *
\r\n
\n
.
+\n
\n
*  !
\r
\n:
\n  \n
,
\r \r \n
   \n
\r\n

\n
,
 
\r
#
* 
.\n * 
#! 
.
'# *
#! 
\r\r
\r\n
! \n !
\r\n9 \n :!
.
\n\n \n\n
#!
;
  
,
 (
 
,
 !:
\n *\n

\n\n
 9 &
(
   .\n
,
\r\n (\n
,
#
),
* \n &
  \n
.
:!
\n9
#! \r&
\r
.
$  \r
(  !
 !
A \n !
 \n
\n\n
#! 
.! 
*
,

\n!A
 *!
\r
 * \n\n
#!9 
\n
# 
!\r
( \n\n&
  \n:
.
#!
 
\r\r
! \n
\r
\r  . !
\r\n:
  \n
* \r
9 **
,
!
\r
*  !
#
\r  
 9  \r 

.\n\r
.
$\n  \n
\n \r\n
#\n
9 *
.! 
\r
 9 

\r\r
\r\n
\n* \n
.
2\r *
#.*
,
#! 
\n  \n

\n \n :
 *
\r\n*
\n*
,
\n

(
 *!
\r  . !
*\n(  \n\n:
.
' *
,

\n \r\n

#! \r 
9 *
!! !
(\n*
\r*


 \n
.
#! \r
9 *
# \n
 *
  \n
 \r *

  \n !*
.
+
\r
#A 
*  !
\r\r
 .

( .\n
 ! \n
   \n\n
 \n
9 \n
 !
,
 !!
#&
(\n
*\n&\n
#.\n
,
\r
,
\n&
\n
,
( 
 9
*  \n\r&
\r
   .\n
 
,
&
,
\n !

 !\n *
.\n#.\n
\r\n\r
,
  !
  \r
9 \n*
 !\n :
,
\n
\n
,
\n
\n !
\n


\r\n
A \n !
.
 * \n\n
!\n
#! \r 
9 *
 # 
 9  \r

 \r\n
*( 
#
. \n
*A:
\r* \r\n&
*  \r
,
 :A &!
\n
\r  \r &
 \n9 
.
'
1*
(\n
* 
.\n * 
 \n
!.\r
 *
#A \n
\r \r
\n * *&
\r\r
\r* \r\n!
\n\n!
 9  \n
,
 :A!
. * &
!.\r
1\n
\r\n
\n* \n
\n
\r
 \n  \r
,
1\n
,
\r  \r
,
\r

,

,
1\n
.
'# *
. \n !
 * \n\n
*!
\n \r
!
.
 \n !
!.\r
 *
!! !
\n&
,
\n\r


 \n
#! \r 
9 *
  *
1
*  
\r\n*
  !
 \n !
#! \r
9 *
# \n
\n
* 

,
#\n\n*

 *!
1\r  9 &
,
 *
1995

2003

*
\r*
 
%?\n\r
(
\n \r!
#
),
\r
1997

* 
&
600-
 \n &
:#  &
.
$  \r
\n\n
 
!! !
#! \r *
;
\n
!A
 *!
 
\n \r
\r
 .\n:
 #!
 *
,
\n\r

*!
#
#!
 
( 
.

*\n 
.#
 &
\n\n
\n
  :
 * 

#
,
.\n \n
 \n \n
 \n\n
\r
34
:*
,
* :!
   
 9 \n\n
 *  
,
* :!
 \n\n
.\n \r
,
\n
\r
!!

.
\n
.
9 \n
# \n\n &

.\n *!

( \nA \n
 *
,
.!&\n
,

  * \n 
.
\n
9 \n
 &
,
* ( \n\n
\n \n &
.
' \r\n *
,

\n\n&
. &
#
\r9 !
* \n\n
 * \n\n
!\n !
\r\n
\r\n
\n
[1].
' *
,

*   \r!
#.
 .
 \n !
*
 
!
\n  
!
 9  
,
.:A 
#! \r
#A \n
.
  *
-
.
"$2- 2D-
:
1.
+*
.,
 
.
$ \r   

.
!8 
-
 
\r
\n \r
:
$.

'*\r
\n    
, 2007.
A\n\na A. Kamalova (Olsztyn)
MIKROSOCJUM STAROOBRZ
DOWCW JAKO FENOMEN KULTUROWY
Wsp\nczesny stan socjum staroobrz
dowcw wymaga podej
cia specyficznego i odpowied-
nio mo
e by
zbadany przy pomocy kompleksowej metodyki, opieraj
cej si
na podstawach
kulturologicznych. Przy tym istotne miejsce zajmuje
opis idiomu j
zykowego i zwrot ku
etno-
lingwistyce
, rozumianej jako kompleksowa dyscyplina naukowa, b
adaj
ca wzajemne oddzia\ny-
wanie fenomenw j
zykowych i etno-kulturowych na styku lingwistyki, e
tnologii, folklorysty-
ki, kulturologii, historii, etnografii. Nale
y rwnie
uwzgl
dni
materia\n zabytkw r
kopi-
miennych i drukowanych.
35
" \n 
.
+\r \n
(
\r
)
(
#)&&* +'((
3&-&1
*&63)



#! \r 
 
:
2 9

#  
\n!
#
  
+.\r
#
\n
.
2 9
9
# 
\r \n 9\r
 !
,

*  !
 
(
-*\n !
),
+.\r
\n
#
# 9
,
 \n
 *!
 

(   &
 . 
\r
:
!

 
\r \n !

# 9*
,
#
*

*

 
.
B\n  \n!

  \r\n
 
# 

 
:
1
 
,
& \n\n
*
 * \n\n&
,
B\n&
  \r\n&
.\n
-
:

\n \n
,
\r\r
\n \r

1&
.\n
,
 
.  \n !
\n *
/
/
/, /
/
/
/, /
/
/
/;
 *  \r!
\r

 \n*
*
  *
 \n*
*
;
 .\n \n
[
]
\n
* 
/
/
/
/

 

\n
.\n

, [
]

*!\r 
\n
\n
* 
\r\n \n
# .
\n
/
/
/
/
\r\n9
\n   \r&
 \n*
;
\n *
/
/, /w/
\r \n
*
  .9 !*
.* \n*
.\n
. 9 !
; [
], [
]
  
*!\r *
.#
\n*
\n*
/j/;
\n
.\r
\n
* 
/j/

\n
  
\n*
;
 
#\n
\n
\n
* 
*!\r 
\n
\r\n9

;
   \r &
[
]
  
&
\n
 *
   \r &
[
]
  
 *

*
\n
;
A   \n
1-

\r
.

.
.
\r\n
\n !
.
.

.
/-
,
.
.

/-
,
.
.
\n \n
* 
 \n !

 *
 (*
\n
\r\n\n
;
.
.
*\n
.
.
\n
\r\n\n
\n
/-
\n
,
# .\n

 

\n
\n
,

*!\r
\n
,
.\n !.\n
 
\n
  
# .\n*
\r\n\n *
.* \n!:!
*!\r *
;
\r. \n
*  * \n !
\r 
,
\r/
, j
\r
,
\r

,
\r

,
\r
;

*
1-

 9

.
.
\n \n
\n
(
* 
 \n !
\r\n \n
\n
)

\n*
**

.
'
\n \r*
 *

2 9
+.\r
. :!
.
2\r
,
\r
 .*
1-

 \n


 
*!\r 
\n
\r
 . !
2 9
  * ! \n*
\r\n *
!\r\n *
( . \n\r
 
,
+.\r
 \n*
\r\n *

 *
\r
 
\r\n *
.
'
\n
  \n*
  * ! \n*
\r\n
( . \n\r
 

2 9
\n#::!
 * 
 .\n \n !
 \n
\n
,
  A
  * ! \n*
 \n9 
.
2\r
,
  
\n*
[
]
*( 
 .\n !

 
\n
,
\r*
[
],
\r(
[
]

[
].
2\r
 .\n \n
,
 :A !

,
B\n&
  \r\n&
.\n
 
 * ! \n*
\r\n *
,
#\n
9 \n  !
  \r*
\r\r
 \n

  * ! \n
 \n9 
,
.\n\n
 !\n *
  \n
!.\r
.

\n\r

2 9
\n
 
\r
 !\n !
:
(  
 


\r:
  \n:
 
 \r*
 \r
,
#
\n
*
.
#\n
 .\n \n
.
+*

,
. 
* (
 \n*
[
]
[
]
\n
.\n !
\n  !*
  \r\n&
 
,
\n
\n
.* :
,

 .\n!
.\n
.\r
  
.\n*
\n*
\n*
.

2 9
 * 
 .\n \n !
[
]
[
]
  
\n*
[
]
 :!
#\n
 \n
.
. 9 !
(

 \n* \n\n*

.*
 \n *
),

\r9 \n\n*
  \n

,
1* .
*  \n\n*
,
 \r*
 \n

.
2\r
   \n
.\r
\n
* 
/
/
/
/
36
    
*
,

[
]
[
]
1&
. 9
\n
!.\n
*


 * ! \n
 \n9 
,
\n
,
\r\r
[
],
.\n
  \r
 \n
\n&
&
(
\n  \r&
 \n 9

 \n *
/
/,
* \n\n
\r&
(
\n
\n&
   
)
.\n !
!A *
\r\r
[
].
8
 
\n\n !
!
\n

.!
\n
 :
\r\n!
.
\n\n
\n
!( \n
#

 \r


* 

#
\n \n :
!
 
,
(
\n
*  *
,
B\n&
.\n
.
2\r
,

2 9
,
\r\r

*\n 
 \n\r 

% (\n 
'\n!
,
\n    \n\n
*  * \n !
\n  !
*
#.!

*A
 9
(
 \r
),
:A &
 
-


\n
,


\n
*
(
.\n \n
,

 9
-
\r
  \n
!.\r
* 

 \n*

.
Leonid L. Kasatkin (Moskwa)
ROSYJSKIE GWARY STAROWIERSKIE W BU GARII
W Bu\ngarii istniej
dwie wsie, zamieszka\ne przez staroobrz
dowcw: Tatarica i Kazaszko.
Znaczna cz
5
cech dialektalnych obydwu gwar pokrywa si
ze sob
s
to cechy w\na
ciwe
wsp\nczesnym gwarom rosyjskiej po\nudniowo-zachodnie
j strefy dialektalnej.
Wed\nug pewnych cech jednak gwary wsi Tatarica i Kaz
aszko si
r
ni
. Dotyczy to woka-
lizmu 1. sylaby przed akcentem po sp\ng\noskach twar
dych i mi
kkich, ktry w Tataricy cechuje
akanie i jakanie dysymilacyjne typu
yzdry
skiego, podczas gdy w Kazaszce mocne akanie z
resztk
typu prochorowskiego oraz ikanie.
Wobec do
5
konsekwentnego akania dysymilacyjnego w gwarze Tat
aricy mo
na odnoto-
wa
przyk\nady wyst
powania samog\nosek przedakcentowych, znajduj
cych si
w sprzeczno
ci
z zasad
dysymilacyjn
, co pozwala na sformu\nowanie nowego pogl
du na histori
akania.
Zerwanie \n
czno
ci z j
zykiem metropolii na ponad dwa wieki sprzyja\no zach
owaniu w tych
gwarach szeregu cech ju
nieznanych w po\nudniowo-zachodniej strefie dialekt
alnej.
37
-. !
.
+\r \n
(
\r
)
3&-&1
#)&&* +,(-
6&- :
!(/� 01&-&2

#(5(( ,
(
6 3-#'()
#),
&(3& (
)
  \r
\r
!.\r
,
\n
\r
!
#!9
B# (!
,
\r.
:!
(\n&
 \n   \r&
 9
,
\r:
*(\n
   
\r\r
  \r \n:
\n   \n9 :
.
#A 
#!9 
,
#C  \n \n\n

\r\n  \n\n*
 .\n\r
,
\n  \r
*
 !
#&
\r\n* 
.\n  \r\n

,
 \n
\r
!
.\n#.\n
\r\n\r
,
*
 
*
 \n
,
 * &\n
.
2\r
,
*  \r\n\r*

 \n

#! \r!
#A \n
  \n
*!
\n\n*
\r\n  \n\n*

*
:
# 9*
 \n\n
 !
9*
(
# \r \n 9\r *
),
 \n   \r
 \n   \r
 \n\r
#!9
\n!!
 *

*
:
.
.
 \n9.!\n9*
,
# \n9*
\n*
.
-\n

9 
.
+ !
  \n\r
 ( \n !
,
\n

:(\n
.
 .
* (
 \r\n
\r\n\r
\n#::!
. \n
! \n !
\n   \n9
\n
1\n
  \r*
 \n   \r*
\n!
,
 * 
 
#
   \n
\r

.
!.\r
#!9 
(:
!
\r(
 

 (\n 
 \n
   \r 
\r\n\r
:
\n

. *\n !
.
 9\r
(
\n8


. \r
,
\r

( !\n\r


.)
\r
!.\r
,
 \n9.!\n9 

# \n9 

 
. *\n &
.
\r &\r
\n\r
(

\r
).
'
1*
  \n\n
,

.\n  \n
#
. &
\n
!.\r

#!9 
\r. !

\n
\n &\r
!.\r
.
'

* \n\n*
\n*
 .:
\r
\n
!.\r
* 
\r \n !
,
!.\r
 
   &
 
 \n 
\r \n !
#\n( :!
*\n  \n\n
! \n !
\n   \n9
\n
.\n
\n!
:
 :
  
 \r \r
,
\r
(
\n  \r
,
* 
,
 \n\r 
#.\n
.
\r
#
#(!

* \n\n
. * & !
\r\n\r 
:A 
  *
,
\n

!*
. *\n &
.
\n &\r
,
\n
.,

*
,
 *
*  \n
#
**  \r

\r 
!
,
\r\r

(

*# 
,
\n
.
car
,


(
\r\n\n!
\r \n
,
\n
.
sink
,


(
(
\n&
.\n\r
,
\n
.
sign
),

(
   
,
\n
.
bike
),
\r 
(
. \r
,
\n
.
truck
),

 !\n
\n &\r&
\n&
  *
\n
\r  :
  \n
\n   \n
!.\r
#!9 
,
9 
.
+ !
(
\n
.,
\n&
*
.
\n
\r
;

\n
 
*
.

\n
 
)

# *
9
\n
 &\r 
#. \n
*\n
,
\n
.,
  
 \r

.\n \n
*
 &:A 
 9
-or
 
\r
  \r
 \r

,

.


,

 
.
\n
.
sponsor
,
supervisor
.
.
 
\r(
* \n

*
,
\r\r
#
*#  .\n
\n \n\n
 
\n


\r\n \n
* *
\n
  &
!
.\n \n !
 :A 
 \r  \r 
\r\n
,
\r
!  
\n  .*
,
\r
,
\n
.,
\r\r
\r 
(
 \n !
)
,


(
 \n \r
),
\n  
(
* \r\n!
 
)
,
\n 
\r
(
   
)

.

.
38
Rozalia F. Kasatkina (Moskwa)
GWARY STAROOBRZ
DOWCW W WARUNKACH INTERFERENCJI MI
DZYJ
ZYKOWEJ (SYTUACJA J
ZYKOWA W OREGON, USA)
Dialekty rosyjskie, ktrych u
ywaj
staroobrz
dowcy za granic
, znajduj
si
w do
5
skom-
plikowanej sytuacji j
zykowej, ktr
mo
na okre
li
jako przypadek krzy
uj
cej si
interferen-
cji. Gminy staroobrz
dowcw, tworz
ce wsplnot
ze wzgl
dw wyznaniowych, mog
stano-
wi
konglomerat grup nale
43
cych do r
nych dialektw, ktrych przedstawiciele wchodz
ze
sob
w r
norodne kontakty, m. in. w najbardziej
cis\ne, rodzinne. W wyniku kontaktw mi
dzy
dialektami powstaj
r
norakie zjawiska interferencyjne na poziomie lingwi
stycznym i etnogra-
ficznym. Tak wygl
da sytuacja w USA, w stanie Oregon.
Najwi
kszy wp\nyw na j
zyk staroobrz
dowcw w stanie Oregon wywiera j
zyk angielski.
On wypiera resztki j
zyka ojczystego w m\nodszym pokoleniu, a w j
zyku przedstawicieli poko-
lenia starszego i
redniego notuje si
liczne przypadki jego interferencji na r
nych poziomach
zykowych, przede wszystkim w s\nownictwie, lecz tak
e w fonetyce, morfologii, sk\nadni i s\no-
wotwrstwie.
39
Ewa Kowalewska (Olsztyn)
NAP YW KOZAKW DO
SKICH (STAROOBRZ
DOWCW) DO
AUGUSTOWA I OKOLIC PO 1920 ROKU
Nie jest ju
dzi
tajemnic
,
e w cudzie wi
lanym niebagateln
rol
odegrali sami
Rosjanie. Przechodzenie ca\nych oddzia\nw rosyjskic
h na stron
polsk
zdezintegrowa\no
dzia\nania ofensywy wojsk rosyjskich. W/g relacji je
dnego z tych oficerw, przekaza-
nych przez jego wnuka
27
, na stron
polsk
, do czasu bitwy o Warszaw
w 1920 roku,
przesz\no kilka tysi
cy wojska wraz z taborami i broni
. Tak
e wiedza taktyczna bia\nych
oficerw okaza\na si
przydatna dla Polakw. Wed\nug tego samego
rd\na zosta\n zawar-
ty uk\nad (mi
dzy Pi\nsudskim, a oficerami kozackimi oddzia\nw do
skich), ktry stron
kozack
zobowi
zywa\n do udzia\nu w walce o Warszaw
i w dalszych walkach z bol-
szewikami, a stron
polsk
do udzielenia uchod
com schronienia w Polsce i otoczenia
ich opiek
pa
stwa.
Cz
5
o\nnierzy wrci\na po wojnie do Rosji. Kadra oficersk
a zosta\na jednak w Pol-
sce. Cz
5
z nich
28
osiedli\na si
w Augustowie
29
. Zgodnie z zawartym uk\nadem zostali
oni zameldowani w miejscu przez siebie wybranym ora
z dostali przydzia\n ziemi lub
dobrze p\natn
posad
. W XX wieku na ziemi
suwalsk
nap\nyn
\na wi
c ostatnia ju

grupa staroobrz
dowcw z Rosji. Wybr miejsca osiedlenia nie by\n pr
zypadkowy. W
rejonie tym istnia\no du
e skupisko wyznawcw tej wiary, w tym grupa kilka
lat wcze-
niej przyby\nych w te strony kozakw do
skich.
Wi
kszo
5
z nowych mieszka
cw nale
a\na do bezpopowcw, jednak przynajmniej
jeden do popowcw
30
.
Oddzia\n ten szybko si
wtopi\n w spo\neczno
5
staroobrz
dowcw zamieszkuj
cych te
tereny. Wkrtce przyby\ny tu tak
e ich rodziny. Nale
y pami
ta
,
e byli to m
4
czy
ni
wykszta\nceni, obyci (znajomo
5
j
zykw obcych, liczne podr
e po Europie, d\nu
sze
pobyty w Pary
u), bogaci. Kawalerowie byli wymarzonymi kandydatam
i na zi
ciw, a
posiadaj
cy dzieci, na te
ciw.
Po polsku nauczyli si
oni mwi
i pisa
do
5
szybko, jednak w korespondencjach
prywatnych, rodzinnych zawsze pos\nugiwali si
j
zykiem rosyjskim lub francuskim. W
domu u
ywano tylko j
zyka rosyjskiego. Uwa
ali si
za Rosjan
31
.
Ich sytuacja materialna do wybuchu II wojny
wiatowej by\na ustabilizowana, gdy
Polacy wywi
zali si
ze zobowi
za
. Ci, ktrzy chcieli otrzymali ziemi
na w\nasno
5
.
Niestety w tych okolicach nie by\na to ziemia najwy
szej jako
ci. Reszta otrzyma\na r

27
Rozmowa z dn. 20.01.2008 r. z wnukiem Maksima Mrug
owa Romanem Tymofiejem, a tak
e z wcze-
niejszych rozmw z nim i jego rodzicami Mari
i Aleksandrem.
28
Mowa o oficerach jednego z oddzia\nw do
skich.
29
Wszyscy sko
czyli szko\n
oficersk
w Petersburgu. W czasie I wojny
wiatowej walczyli oni z
Niemcami, potem z bolszewikami w zbuntowanych oddz
ia\nach kozackich. Byli
wiadomi,
e
pochodzenie, wykszta\ncenie dotychczasowe dokonania
skazuj
ich na pewn
mier
po zaprzestaniu
dzia\na
wojennych. Kilkoro z nich pochodzi\no z okolic Rost
owa.
30
Chodzi o Maksima Mrugowa.
31
Przede wszystkim uwa
ali si
za kozakw do
skich, dopiero potem za Rosjan. Byli dumni z w\nasne
go
pochodzenia, cho
nie afiszowali si
nim przed obcymi, ze wzgl
du na udzia\n w walkach z
bolszewikami, podczas ktrych wydali i wykonali wi
ele wyrokw
mierci na czerwonych komisarzy
jak pogardliwie nazywali oficerw Armii Czerwonej.
40
ne stanowiska. Ze wzgl
du na pochodzenie i narodowo
5
przyby\nych by\ny to wprawdzie
zaj
cia poni
ej ich mo
liwo
ci, za to nie
le p\natne
32
.
Podkre
li
nale
y,
e grupa ta zawsze zostawa\na w wielkiej za
y\no
ci i trzyma\na si
razem.
Po wojnie w 1945 lub1946 roku,
eby unikn
35
aresztowania przez NKWD, wi
k-
szo
5
z nich wyjecha\na do Grodna. Przeliczyli si
jednak s
dz
c,
e granice nie ulegn
zmianie. W latach 50. zostali zadenuncjowani i tr
afili do wi
zienia. Jedynie niewido-
mego ju
wtedy dowdc
oddzia\nu NKWD zostawi\na w spokoju. Wszyscy trafili
do
obozw pracy. Kilku z nich udowodniono wydanie rozk
azu zabicia oficerw Armii
Czerwonej
33
. Ich los by\n oczywisty. Syberia, praca w \nagrach,

mier
. To samo czeka\no
ich rodziny, je
li nie zmieni\ny nazwiska i nie zatar\ny
ladw swojego pochodzenia. Za-
traceniu uleg\no wi
kszo
5
zdj
5
, listw. Zniszczenia wojenne unicestwi\ny wiele ofi
cjal-
nych dokumentw, a wsp\nwyznawcy i krewni milczeli.
Nikt nie by\n zainteresowany
podzieleniem losu ju
aresztowanych. Przez wiele lat zabjcza prawda nie
wysz\na na
jaw. Dopiero po latach, gdy nie
yje ju
dawno
aden z nich rodziny tych ludzi odwa
y-
\ny si
opowiedzie
swoje historie. Cz
sto dokumenty nie wskazuj
nawet na pokrewie
stwo ze zmar\nymi i
yj
cymi cz\nonkami rodzin. Pozosta\na pami
5
i wspomnienia. Jesz-
cze... .
8
+ \r
(
\n
)
)461-
+& :
)0)&-
(
#)&&* +,(-
)
)-3#-
&(
# &#
4&6(
1920
3&+)
 
,
\r
   
\n
\r 
. *!
\r \n!


1920

,
1
# 
 9 
\n\r 
!
.
\n
 \n *

#!
#
  \r*
\r&
# 
.
\n
.\r:?\n\n*

\r *

!*
,
.
\r.\n\n:
*A
&\n
,
*
!
'
.
+(&
.
\n 
#
\n
?\n
. *?&

 

  *:
#
.
\n
   
* 
,


A 
#
\r \n
\n\n \r
&
 
,
*
 

\n\r 
\r.
\r
,
\n \r\r
 
\n
 # 
1
&\n
.
 \n
.
\n
(   &

 \n (
# 9*
,
\n\r

\r&\n &
* 
 \n
#
9 *
.
!
1
#
 
#A 
 
,
( :A 
\n
1&
  
.
'
\r
\n
\n  
 
 
\n
#
.
*
\n

. 
\r
\r *
!.\r*
.
'
&\n
1945

1946

,
# \n
.
\n 
 
\n
.
50-





,
\n

:*
.
% \r\r *
.
\n 
\r.
.\n
 \r.
# &
 9 
+\n&
*
.
$
( 
* 

\n \r\r 
 
 !
 # 
.
\n\r

*\r

 \n!\n &
 \n
( 
'
.

32
Chodzi o kwot
ponad 200 z\n. miesi
cznie. Dla porwnania krowa w tamtym okresie koszt
owa\na 150
z\n.
33
Maksim Mrugow zosta\n os
dzony i skazany za zabjstwo kilku czerwonych komi
sarzy,
czyli ofice-
rw Armii Czerwonej (wydanie rozkazu zabicia dwch
z nich udowodniono mu). Wywieziono go na-
st
pnie na Sybir do GU AGU, gdzie oczekiwa\n na wykonan
ie kary
mierci. Jednak w 1956 roku zamie-
niono ten wyrok na do
ywocie. Maksim nie pracowa\n w \nagrze fizycznie. Ze
wzgl
du na wykszta\ncenie
wykonywa\n prace biurowe. Nigdy nie wrci\nby do Grod
na, gdzie pozosta\na jego
ona, gdyby nie wypa-
dek, ktremu uleg\n. Po p\nrocznym pobycie w szpital
u i werdykcie lekarzy, ktrzy orzekli, i
zosta\no mu
p\n roku
ycia zosta\n zwolniony (po ponad 20 latach wi
zienia) z obozu pracy.
y\n jeszcze kilka lat, nie
mg\n jednak opuszcza
miasta. Zosta\n pochowany na cmentarzu w Grodnie. J
ego rodzina w Polsce zatar\na
wszelkie
lady. Zmieni\na nazwisko, wiar
, zniszczono lub sfa\nszowano wszelkie \n
cz
ce ich dokumenty.
41
 
+.
(

)
(!&#' &#7
4&3(*)67 &3&
&* +)
#)+,
4&67
:
#)&&* +,(-
0
+((-( 7
3)*&-1(
3& +1
*&
*60
)-3#&-)
\n!A &
#
  \n * !
\r
 # . !
\n *\n :
 *  \n
 
 9
\r 
 
.
 
#
\n

# .

.
\n\n
\n *\n
 ! !
# *
\n\r9 \n \n !
 
\r\r
 *   \r&
  *
,
 *  \r
#!
 & &
 
\n
 * 
 9 \n\n&
\r
\r 
#!9 
.
!

( \n !
 \n\n&
9 
\n . :!
\n\n
 \n
 & !
:

 \n
 
 # \n :
,
( \n

#
,
 \n

,
\n  \n
 
* \n\n:
,
 \n
 # \n !
,
* \n\n!
 .
.
.
 *  \n
(
.\n\r
)
!! !
\n *
.
\n\n
\r

 !:A 
\r
.
 
 
\n *\n \n\n
 \n ( 
#
\r
,
* \n\n
 
 (  !
#
\r  
.\n\r
  *
(

 \n
,
 ( \n
,
( 
).
#!
 # \n !
*(\n
  
\r(
\n \r\n \n9 \n\n:
\r\r
\r\n
.\n\r
 9
 
.
  *
,
!
\r&
\r \n
. *.  *

1 * \n
,
\r&
!! !
 
,
.* \n \n
(
\n
.
1 
1 * \n
  
.
#&
  &\r
 &
  *
.
"$2- 2D-
:
Lurker M.,
Przes\nanie symboli w mitach, kulturach i religiach
, prze\n. R. Wojnakowski,
Krakw 1994
otman J., Uspienski B.,
O semiotycznym mechanizmie kultury
, [w:]
Semiotyka kultury
,
wybr i oprac. E. Janus, M. R. Mayenowa, Warszawa 1
975
Pelc J.,
Wst
p do semiotyki
, Warszawa 1982
Semiotyka i struktura tekstu: studia po
wi
cone VII Mi
dzynarodowemu Kongresowi Slawi-
stw
, praca zbiorowa, red. M. R. Mayenowa, Warszawa 197
3
Uspienski B.,
Religia i semiotyka
, wybra\n, prze\no
y\n i przedmow
opatrzy\n B.
y\nko,
Gda
sk 2001
$\n
.
.,
2
.
.,

  
\n &'
\n \r
\r\n
,
\r
1965
"*\n
.
.,
\n \r
\r
 \r
\r\r
, [w:]
7 
\r 
,
. 1,
2 \n\n
1992
Leach E., Greimas A. J.,
Rytua\n i narracja
, t\n. M. Buchowski, A. Grzegorczyk, E. Umi
ska-
Plisenko, Warszawa 1989
Eliade M.,
Sacrum i profanum: o istocie religijno
ci
, prze\n. R. Reszke, Warszawa 1999
Geertz C.,
The interpretation of cultures: selected essays
, New York 2000
B \n\r\r &
.
.,
" 
\r  \r
,
. 1 2,
\r
2006
Iwaniec E.,
Wierzenia i obrz
dy grzebalne wczoraj i dzi
u staroobrz
dowcw na ziemiach
polskich
, [w:]
Chrze
cija
ski Wschd a kultura polska
, red. R. u
ny, Lublin 1989
Jaroszewicz-Pieres\nawcew Z.,
"\r
\r
\r  


 
 

 \r
 
XX
., [w:]
Skupiska staroobrz
dowcw w
Euro-
pie, Azji i Ameryce. Ich miejsce i tradycje we wsp
\nczesnym
wiecie
, red. I. Grek-Pabisowa, I.
Maryniakowa, R. Morris, Warszawa 1994
%  
.,

 \r
,
  
.
+ 
.
).\n
,
\r
1956
42
+ * 
.
.,
#  
 \n

 
, [w:]
"
,
 
.
.
.
 \r\n
,
.
.

,
.
.
' A\r
,
\r
1997
+! \r &
.,
 

 

,
\r
1868
Micha\n Kozdra (Warszawa)
SEMIOTYCZNY CHARAKTER OBRZ
DU POCHWKU W
TRADYCJI POLSKICH
STAROOBRZ
DOWCW ZE WSI GABOWE GR
DY I BR POD AUGUSTOWEM
Niniejsza praca stanowi prb
analizy obrz
du pogrzebowego w tradycji polskich staroob-
rz
dowcw ze wsi Gabowe Gr
dy i Br pod Augustowem z punktu widzenia jego semi
otyczno-
ci (znakowo
ci). Materia\n dla analizy zosta\n zgromadzony podcza
s bada
terenowych, prze-
prowadzonych w starowierskich wsiach w powiecie suw
alskim na terenie wojewdztwa podla-
skiego. Analizie zosta\ny poddane podstawowe czynno
ci obrz
dowe, takie jak: przygotowanie
cia\na zmar\nego do pogrzebu, po\no
enie w trumnie, czytanie psa\nterza, wyniesienie cia
\na zmar\ne-
go do molenny, sam obrz
d pochwku, stypa itp.
W ka
dym rytuale, a w szczeglno
ci w rytua\nach przej
cia, mo
na zaobserwowa
zwi
kszon
ilo
5
systemw znakowych (j
zyk, ruch, gesty). W obrz
dzie pochwku ujawnia si
rwnie
niekonwencjonalny stosunek starowiercw do znaku s
akralnego. W rytuale bowiem
nast
puje swego rodzaju prze\no
enie
wiata realnego na
wiat znakw (symboli).
43
Agata Maksimowska (Warszawa)
INTERPRETACJA HISTORII CHRZE
CIJA
STWA W
NARRACJACH
NADAJ
CYCH SENS ODRODZENIU PRAKTYK RELIGIJNYCH W
RD
STAROOBRZ
DOWCW POPOWCW Z HOMLA (BIA ORU
).
Referat prezentuje wyniki bada
etnograficznych, prowadzonych w 2004 roku
rd mieszkaj
cych w Homlu staroobrz
dowcw popowcw nale
43
cych do Cerkwi
Staroprawos\nawnej i Rosyjskiej Prawos\nawnej Cerkwi
Staroobrz
dowej. Tematem refe-
ratu s
wsp\nczesne sposoby interpretowania historii chrze
cija
stwa, s\nu
43
ce zbu-
dowaniu w\nasnej to
samo
ci religijnej w warunkach wyst
puj
cego w dzisiejszej Bia\no-
rusi pluralizmu wyznaniowego i mo
liwo
ci swobodnego wyznawania wiary, a tak
e
procesw okre
lanych w literaturze przedmiotu mianem odrodzenia
religijnego.
W referacie przedstawiam wsp\nczesn
sytuacj
, obserwowan
na badanym ob-
szarze po upadku d\nugotrwa\nej dominacji radzieckieg
o modelu wychowania ateistycz-
nego. Sytuacj
t
charakteryzuj
widoczne w
rd ludno
ci w r
nym wieku nast
puj
ce
zjawiska: wzrost zainteresowania problemami duchowo
ci, zaciekawienie wyznaniem
przodkw i potrzeba odnalezienia w\nasnej tradycji
religijnej, odrodzenie praktyk reli-
gijnych w ramach organizuj
cego si
ycia religijnego w obr
bie ko
cio\nw instytucjo-
nalnych, zainteresowanie nowymi ruchami religijnym
i i praktykami pozostaj
cymi w
oderwaniu od religijno
ci ko
cielnej.
Przedmiotem moich bada
by\ny procesy zachodz
ce w
rodowiskach dwch parafii
cerkwi staroobrz
dowych. Wiernych tych parafii mo
na podzieli
na trzy grupy, ze
wzgl
du na pierwotny stosunek do staroobrz
dowstwa. Pierwsz
z nich stanowi
wie-
rni, ktrzy pochodz
ze staroobrz
dowych rodzin i mimo gro
by prze
ladowa
ze stro-
ny w\nadz, uczestniczyli w
yciu religijnym za czasw radzieckich (jedna z dwc
h cer-
kwi staroobrz
dowych by\na w okresie istnienia BSRR otwarta) i nad
al w nim uczestni-
cz
. Drug
grup
stanowi
osoby, ktrych przodkowie byli staroobrz
dowcami, nato-
miast osoby te dopiero po rozpadzie ZSRR odczu\ny po
trzeb
powrotu do staroobrz
dowego wyznania. Trzecia grupa to osoby, ktre odna
laz\ny staroobrz
dowstwo jako
jedn
z mo
liwych drg duchowo
ci i mimo, i
nie mia\ny w rodzinie nikogo tego wy-
znania, zdecydowa\ny si
przy\n
czy
do wsplnoty.
Tak scharakteryzowani cz\nonkowie staroobrz
dowych wsplnot parafialnych stoj
przed zadaniem okre
lenia to
samo
ci religijnej w odniesieniu do w\nasnego losu, spe-
cyfiki konkretnej parafii oraz wiedzy o historii st
aroobrz
dowstwa. Mo
na wyodr
bni
trzy poziomy, na ktrych dokonywany jest proces kon
struowania to
samo
ci: 1. pozna-
nie historii staroobrz
dowstwa jako jedynej mo
liwej historii chrze
cija
stwa i przyj
cie w sposb racjonalny przes\nanek, ktre
wiadcz
o wierno
ci staroobrz
dowstwa
pierwotnej wierze chrze
cija
skiej, 2. przyj
cie okre
lonej obrz
dowo
ci jako staro-
obrz
dowej, stosowanie zwyczajw uznanych za staroobrz
dowe, kszta\ntowanie
swojego
ycia na sposb staroobrz
dowy poprzez stosown
redefinicj
tego, co w
yciu doczesnym czyste i nieczyste 3. przemiana
duchowa poprzez znak dany przez
Boga w indywidualnym do
wiadczeniu Jego obecno
ci, ktra potwierdza prawdzi-
wo
5
wyznania staroobrz
dowego i ewentualnie s\nuszno
5
wyboru wyznania (w przy-
padku neofitw).
Referat koncentruje si
na opisie pierwszego aspektu konstruowania to
samo
ci sta-
roobrz
dowej. Pokazuje, w jaki sposb to
samo
5
jest konstruowana jako autonarracja.
Rozmwcy obu parafii, opowiadaj
c o sobie samych, przywo\nuj
histori
chrze
cija
stwa, identyfikuj
c j
z histori
staroobrz
dowstwa. Narracje o staroobrz
dowstwie
44
rd\no tego wyznania lokuj
w czasach nauki Chrystusa, przypisuj
c Chrystusowi usta-
nowienie staroobrz
dowego obrz
dku. P
niejsze losy chrze
cijan-staroobrz
dowcw
obrazowane s
przez kolejne herezje, ktre powoduj
oddalenie si
kolejnych wiernych
od nauki Chrystusa. Jednocze
nie, przypisywanie w\nasnemu wyznaniu cech prawdzi-
wo
ci, czysto
ci skutkuje pozytywn
i ekskluzywn
to
samo
ci
religijn
. Ma to
rwnie
wymiar metafizyczny
historia staroobrz
dowstwa to prawdziwa historia
Zbawienia; Roz\nam rozumiany bywa jako prefiguracja
S
du Ostatecznego, determinu-
cy ostatecznie zbawionych i pot
pionych. Poczuciu wyj
tkowo
ci w\nasnego wyznania
towarzysz
narracje o byciu prze
ladowanym. Nie tylko trudne losy staroobrz
dowcw
podczas prze
ladowa
ze strony caratu i Cerkwi Nowoobrz
dowej, ale rwnie
ko-
munistyczna polityka ateistyczna, czy dzisiejsze za
gro
enie demoralizacj
interpreto-
wane s
jako wymierzone przede wszystkim w staroobrz
dowcw. Te narracje rwnie
maj
swj wymiar metafizyczny
staroobrz
dowcy s
postrzegani jako wyj
tkowy
obiekt atakw szatana na przestrzeni wiekw, a i ws
p\ncze
nie jako g\nwne zagro
enie
dla powstaj
cego krlestwa antychrysta. Rozbudowane narracje es
chatologiczne \n
cz
tradycyjne w
tki cz
sto opisywane jako cechy charakterystyczne dla kul
tury staroob-
rz
dowej z w
tkami dotycz
cymi zjawisk nadprzyrodzonych w\na
ciwych dla kultury
popularnej.
Narracje istotne dla procesw identyfikacji w
rd staroobrz
dowcw z Homla s
in-
spirowane przez teksty autorstwa pierwszych teolog
w staroobrz
dowych, historykw
zajmuj
cych si
staroobrz
dowstwem, wsp\nczesnych duchownych, oraz autorw po
pu-
larnonaukowych. Jednocze
nie, narracje te s
konstruowane w procesie komunikacji
wewn
trz danej wsplnoty. Wymiana wiedzy i do
wiadcze
indywidualnych pozwala
na uzgadnianie narracji o wydarzeniach istotnych z
punktu widzenia historii staroobrz
dowstwa. Tak rozumiane staroobrz
dowstwo zyskuje znaczenie historyczne i aktualne
zarazem, mo
e stanowi
horyzont znacze
dla wsp\nczesnej indywidualnej identyfi-
kacji religijnej.
BIBLIOGRAFIA:
Cherniavsky M. 1966,
The Old Believers and the New Religion, Slavic Revi
ew
, vol. 25, no
1, s. 1-39.
Cierniak U. 1992,
Wizje Antychrysta u staroobrz
dowcw a proroctwa biblijne, [w:] Biblia
a kultura Europy T. 2,
red. M. Kami
ska, E. Ma\nek, d
.
Cierniak U. 1997,
Literacki wymiar kultury religijnej staroobrz
dowcw
, Cz
stochowa.
bi
ski K. 1910,
Rasko\n i sekty prawos\nawnej Cerkwi Rosyjski
ej, Warszawa.
Dragadze T. 1993,
The domestication of religion under Soviet communis
m, [w:] Socialism:
ideals, ideologies and local practice
, ed. C. M. Hann, London.
Froese P. 2004,
Forced Secularization in Soviet Russia: Why an Athe
istic Monopoly Failed,
Journal for Scientific Study of Religion,
vol. 43, no 1, s. 35-50.
Gr
becka Z. 2001,
wiat staroobrz
dowcw p\nnocnej Bia\norusi. Ci
g\no
5F
i zmiana trady-
cyjnej kultury i obyczajowo
ci, Etnografia Polska, t
. XLV, z. 1-2, s. 195-214.
Hall D. 1998,
Pod wie
6
Babel po komunizmie, PSL Konteksty,
1 (240), s. 28-32.
Husband W. B. 1998,
Soviet Atheism and Russian Orthodox Strategies of R
esistance, 1917-
1932, The Journal of Modern History
, t. 70, nr 1, s. 74-107.
Istoriia... 2000,
Istoriia Russkoj Pravoslavnoj Staroobriad
eskoj Cerkvi, Kratkij o
erk,
Moskva.
Iwaniec E. 1977,
Z dziejw Staroobrz
dowcw na ziemiach polskich XVII-XX w.,
Warsza-
wa.
Luckmann T. 1996,
Niewidzialna religia. Problem religii we wsp\nczesn
ym spo\necze
stwie,
Krakw.
45
Kowalska H. 1987,
Rosyjski wiersz duchowy i kultura religijna Staroob
rz
dowcw pomor-
skich,
Wroc\naw.
Kowalska H. 1998,
Domostroj Bo
y
wiat cz\nowieka, [w:] Wizja cz\nowieka i
wiata w my-
li rosyjskiej
, red. R. u
ny, Krakw.
Mazurkiewicz R. 1988,
Eschatologia Rusi Kijowskiej, [w:] Dzie\no Chrystian
izacji Rusi Ki-
jowskiej i jego konsekwencje w kulturze Europy,
red. R. u
ny, Lublin.
Przyby\n E. 1999,
W cieniu Antychrysta. Idee Staroobrz
dowcw w XVII wieku,
Krakw.
Rapport N., Overing J. 2000,
Social and Cultural Anthropology: The Key Concepts
, Lon-
don, New York.
Rosner K. 2003,
Narracja, to
samo
5F
i czas
, Krakw.
Rosner K. 2004,
Narracja jako poj
cie filozofii wsp\nczesnej, [w:] Narracja i to
samo
5F
T.
1, Narracje w kulturze,
red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa.
Scheffel D. 1991,
In the Shadow of Antichrist. The Old Believers of A
lberta,
Ontario,
Lewiston.
Taylor Ch. 1995,
rd\na wsp\nczesnej to
samo
ci, [w:] To
samo
5F
w czasach zmiany.
Rozmowy w Castel Gandolfo
, Krakw.
Taylor Ch. 2002,
Oblicza religii dzisiaj
, Krakw.
Zowczak M. 2001,
Znaki ko
ca
wiata w wierzeniach ludowych, [w]: Apokryfy Nowego
Te-
stamentu T. 3, Listy i apokalipsy chrze
cija
skie,
red. M. Starowieyski, Warszawa.
Agata Maksimowska (Warsaw)
INTERPRETATIONS OF THE HISTORY OF CHRISTIANITY IN N
ARRATIVES LE-
GITIMIZING THE REVIVAL OF RELIGIOUS PRACTICES AMONG
THE
PRIESTLY RUSSIAN OLD BELIEVERS IN HOMEL (BELARUS)
In this paper I will discuss the findings of ethnog
raphic fieldwork conducted among mem-
bers of two priestly Old Believer communities in Ho
mel in 2004. In present-day Belarus one
can observe the processes of religious revival that
are shaped mainly by such ideas as the re-
turn to tradition, the interest in the religion o
f ones ancestors, the need for the reconstruc-
tion of community life, and the search for ones
own spiritual path.
In both of the communities investigated, people are
struggling to negotiate a common inter-
pretation of their confessions history in order to
find the basis for their religious identities, now

being constructed after an age of atheism.
The narratives which create such identities are int
erpretations of the history of the Old Be-
lievers as the history of Christianity. They focus
on the truthful and pure character of the
confession as one and the same as the true Christia
nity established by Christ. The narratives
allow community members to feel exclusive and chose
n, which is important in their effort and
search for a firm religious identity.
46
47
$\n\n
( \r
(
\n
)
#)&&* +'(2
-&2 &-2
 &+
2006

,
.\n
# 
#! \r
*\n!
&\n
,


 
 \n
.\n &
#
#\n( \n
 \n \r
.
+\n 
\n 
\n
#*
.!& \n\n*
* A \n
,
\n!A *!
!*
* \n\n&
.

 

&\n\r &
 \n \r
\n
!!!
 * *
\n\n
 \n !
.
%!A!
!
!! !
 &
\r&
 
\r\n 
\n\n&
#
.
+\n 
 ( 
86
\n 9
,
 \r
\n \n

\r\r
.
\n\n&
\r
 \r
\n \n
?\n&
\r\r&
,
(\n
\r \n*
. !*

\r \n
:
,
\n \r
* \n
\n \n
\r\n&
\r\r&
.
+\n&
:

 \n
. !
,
\r(
 
#\r
(
\r\r
 
 \n
)
\n
#.9 
.
 \n \r
\r \n
\n *\n *
.\r*
,
.
.
 \n\r*
\n
 \r*
,
\n
 \n&


\n 9
(
\n 9
: 2, 11, 23, 38, 47, 56, 70),
*\r*
!
* \n &
(11, 16, 21, 28, 63),
\n 9 *
,
.
.
(  \n\n
 * \n\n*
\n\n*
#\r*
,
\r
\r:
#.9

.* 
\r\n
\n
\n
#\r
(2, 7, 11, 23, 42, 47, 56, 66, 70, 75),
\r\n9\r&

 \n\r*

 \r
*
,
\r\n9


\r 
(10),
 \n \r&

\n* \n*
\n
 \n &
\n 9
\r\n 
(86).
' :
\n 9
\r 
\r \n
,
.
.
 \r \n
#
* \n
 \r
9 &
\n 9
.
&\n\r &
 \n \r
  
\n 

*!\n\n \r
.
 \r
 \n
\r
 # \n

 * \n
:
 \n \r
(
N
z2
\r\n

\n 9
*
z
 \n
\rC
;
N:
*
N:

 
z

 \n
\rC
),
\r.:A &
\n
\r 
\n\n&
#
( #\n&
\r\n 

*!\n\n \r
(

*
\n\n \rC
(
\nC
#

\n

#
 
\r
\r\n
\n
;
=
2
*
z1
\n\n \rC




u6
* 
\nN *C
).
\n  \n\n
 \n \r
 !:
#&
  \r &
\n  
:
\n 
 :!
* \n
\r\n!. &
,
\r
\n
\n 
.  &
 

*!\n \r
,
\n  \r
 :!
\n  !
\n  !  &
,

 

,
* (#\n
&\n
.
.
#! \r 
 \n \r
\r(
\r.
\n
  \r
\r
,
* \n

.
+*
 &
,
\n
* :A 
\n \n !

-
\r
(
 \n
\n  
#A
* \n\n

),
&
\n\r*
 \n \r
  \r &
\r 
\n 
5
 &
.
-!*
\n*
* \n\n !*
 \n \r
\n!!
* \n\n !
#A
,

 \n\n
*
*  \n\n
#A \n !
,
!
 # \n !
9 \r\n&
(#
.
8
#A &
 ( \n
 
?
 
 \n \r
,
 
 
 
\n
,

*

\n 
\n &
.
.
.
 ?
\n  
,

 
\n
\n!
* 
  !
 \n \r
 \r
 9\r
*\n!
\n
XV
.,
!! !
* &
+  
$  *\r
  
% 
\r

 * \n *
\n! !

    \n !

 
* 
.
&\n\r*
 \n \r
#A *
* \n \n *
!!:!
4

.
!

\r  
\n  !
\r  &
 \n
.\n &
 

\n \n !
. \n
9 \n
!
,
 \n \r
#
\n
\r
#
( #\n&
,
\n
\n&
.
.:# \n\n
  
\r\n 
,
# \n\n

&
 \n
XVII
.
'*!\n\n \r
  
 \n
 *!
,
\r\r
\r !\n\r 
,
\r
 
 &
,
! 
*\n!
9 \r
,
\r\n!( \r 
*
9\r&
 *
.
\n!A
 *!
*!\n\n \r
!! !
#!. \n&
:
*\n 
*  \n\n
 
#!9 
.
&\n\r*
 \n \r
\r(
\r. !
\n
.*(\n
*\n 
 \n !
:
N
z2
\r\n

\n 9
*
z
 \n
48

\rC
,
(


z
\n
 
\n\r C
\n
C
6
\n
 N
z1
C
,
6 w6

#
8

*1C
6
C
\r?N
C
86).
 
 \n \r
!.\n
-  \r *
##*
(

  \n\r *
  \r *
##*
),
.
.
\n!*
#
 9 \r\n
* \n \n !

 
.
-  \r *
\n \n
##
  
*!\n&
\n   &
  
.\n \r*
2 9
.
&\n\r*
 \n \r
\n
\r.\n
 *!
 \n !

 ?\n\n
* \n
 \r
.
\n
\n. !
\n&
 \n
 \n !
 \n \r

*!\n!
##
:

\nC
#


{

 C
C

u1
\n:
##
w1

(2).
+*

,
\n
!
* :!
.* \n !
,
\r:A !
* \n
 \r
!
\r  &\n
 \n !
\r(:
##
.

 * \n
* 
.\n !
&\n\r
 \n \r
?!
\r
*
.
)!
\n
 \n &
\n 9
\r. !
* 
.\n !
(
% 

z
C

N

\r&
),
  \r &

# # 
\r. 
,

*\n
#! \r
\r\n 
. 
\n

\n
\r.
\n!A
* 
 *!
.\n !
.
\n & *
,
.*(\n
,
#\n&

\n .
&\n\r
 \n \r
*( 
  

 \n
\r.\n\n
* 
.\n !
! 
#. 9
,
\r
\n
#
\n \n
.
  \r *
.*
  
\r(
\n 
\n \n
 * \n
 
&\n\r
 \n \r
Joanna Orzechowska (Olsztyn)
STAROOBRZ
DOWY SINODIK Z KLASZTORU W WOJNOWIE
Artyku\n jest pierwsz
prb
opisu starodruku odnalezionego w by\nym klasztorze
staroobrz
dowcw w Wojnowie. W pracy dokonana jest klasyfikac
ja, opis struktury i jego
wygl
du zewn
trznego, wskazane perspektywy badawcze.
49

" &
' 
(
2 \n
)
& &47
.#& :
#)&-(&-
-
4(-) )
#)+
,
?
'
\r!#\r&
 :9
1917

\r!
\n!
9 \r
 
( 
  
.\n\n !
.
!.
1 *
  \n\n
. 
*\n \r!
 9 !
\r\n 
\n&
9 \r
.
2\r
,
\n * 
,
:
  \n:
 ! \n
#
\n( \n
\n 

 *
*

\r
. \n
9 \n
*
&
\r\n\n&
\r9
\r\r
9 

' 
,
\r
   \n  
\n
. \n
\r \n\n
\r#\r
.

*
  
,
\r \n\n

 :A &
 * \r&
,

.
\r 
  \r 
 !
\r\n*
#.*
\n  !*
\r\n
\n&
 9
\r. 
 
,
\r
?
 *!
#
.\n\n
.

 \n

 
\r\n &
\n
?\r
\r \n

.
  *
-
,

\n

 
\n
  \n
\n
 #
\n
* 

\n9 *
.
' # &\r *
 *
#
 .
,
 *

 \n* \n\n \r*
\n
 \n
:
\r
 #!
\n9 \n\n!
 \n\n!
*! \n
1 
\n

 *
#
(
:
 9 \n\n:
   .\n:
( .\n
,
:
\r&
#
\r\n\n!
(  
.
% \n!
\r\n9
19
 \r

1930-


8\n
 &
\r\n\n!
* \r!
 
 * 
/
.
 *!
A \n !
1&
* \r&
\n
#
  \n*
,
.
 \n
\n*
.
 \n
1\n\r 
 
 
\r\n
,
 
:A
*\n
*  \n\n
\r\n
.
#\r

\n! 
*\n
.\r.
\n
\r\n
\n(
,
* \n
* 
 
#

 
,
\n * 
" :
,
- . \r\n
.
!
.\r.*
,
\n:A *
* *
,
1
\n\r!
\r\n 
 # 
. \n
.
\n 9*
\n
.
#
 \n \r
/
*
. \n
,
\n
\n *!
\n
1
,
\n
\r(!
!\r *
 \n!*
(
 \n
 :!
\n

 
  !
\r\r

\r
* \n !
,
\r

*\n 
 *
.
.
.
+ \r &
,
 !
#
\r&
\r\n\n&
(  

1905

,
9 \n !
9 \n
\r
\n
  
-
  
 
\r\r
\n   &
 9
.
\n
*  
* \r:
 *
/
(
9
.
/

),
\n\n\n:
1868

- . \r\n
\r  . 
?
\r\r
 \n:
 \n:
,
\r

A :A:
\r
,
\r:
*
   
8\n :
.
.
.
+
  \n
* \n 
!.
\r&
\r\n :
. \n 
* 
/
,
\r(

 \n \r
' * \n
\r * 
 \n
,
. \n
\n
B
,

 \n \r
:
  
(:
:
 9 :
"
(
\n * 
,
.
.
+ \n\r!
,
.
.
'
).
2\r(
\r
9 \n!
. \n::
\r
\n
 
 
,
\n * 
.
+\r
.
\n
 ! 
.\n \n
 \n
!
\n\n
:
 &
( 
\n\r&
\r\n 
,
*&
-# 
1
+
 !
\n 
,
 #!
1939
.
 \r\n
.
$. \n*
#.*
A :
\n
\r\n
\n\n
\r
,
\n.\n\n

* \n
 \n
.

*\n 
\r 
,
\r 
\n\r 
.\n !
?\r  !
.\n
\n
\r\n 
1\n\r 
 

\n \n !
( \n !

 9
.
50
+\r *
?*
\n
1
A !
?
)\r \n

*
1
\r
\r\n
 \r
\r&
   .\n&
(  
?
"$2- 2D-
:
 
 * \n
a
\n
  \r 
*!\n \r
 
,
.,
+*\r
,
.,
+  \n
,
.

.
7\r 
  
VI-XX

:
\r 
,
\r 
,
 \n \r
\r
,


, 2002.
B \n
.
.
$*
  
*
\n
.
" 
   
%:
H\r
,
\r

,
' (
, 1980, (VI), 12.
+  \n
,
.
.
. 
\n\r 
  \r 
\r

\r\r 
$\r 
"
.
)(  \n\n
\n 
:
\n \n
,
 \n
,
 9 !
,
10,
\r
1985.
+ \r &
.
.
.
?
" 
:
7\r 
\r
-
 \r\r
 \r
 


 
Collection Etudes Russes 3, Paris, 1971.
' \n\r
,
.
\r 
$\r
.
1\r 
  
XVII

XIX
$ \n !
,
\r* \n
*  
. aidi 2006.
Kotkavaara, K.
Progeny of the Icon: migr Russian Revivalism and
the
Vicissitudes of the
Eastern Orthodox Sacred Image.
bo,Akademis Frlag, 1999.
Mari-Liis Paaver (Tallin)
THE ICON PAINTING OF THE ESTONIAN OLD BELIEVERS: AN
INTERRUPTED
TRADITION?
Afer het October Revolution of 1917, the members of
the Russian Orthodox Church suffe-
red a period of persecution and exile. As a result,
the tradition of icon painting that had been a
feature of the Church for centuries gradually subsi
ded. Paradoxically, under such historical con-
ditions, the ones to preserve the icon painting tra
dition have turned out to be the Old Be-
lieversthe followers of Russian Old Rite Orthodoxy
who were exiled from their motherland
and roots to the Russian borderlands and beyond. Fo
rtune was kinder to the Old Believers in the
Baltic states than to those in Russia: national ind
ependence which soon came to these countries
allowed the Old Believers to continue their traditi
onal religious practices, among which was
icon painting.
From the end of the 19th century until the 1930s th
ere existed in Estonia a workshop dedi-
cated to icon painting, led by the master Gavril Ye
fimovich Frolov. This workshop did not exist
very long but it was nevertheless a very productive
period. Estonian icon painting was well-
known beyond the borders of the country, thanks to
commissions from abroad and the traveling
of the masters. There is not much surviving informa
tion about the apprentices of Frolov but they
seem to have been very colorful individuals, since
they differed markedly from their teacher in
their manner both of painting and of thinking.
The special literature on the aforementioned subjec
t published in Russia and abroad men-
tions the importance of Estonian icon painting in t
he preservation and continuation of that tradi-
tion. How have the Estonian Old Believers been able
to achieve this? In the context of Russian
religious painting, is this art characteristic for
them?
51
*  &
.
'*
(
2
),
 \r\n
.
# \n \n
(
+\r
+7*1
&-(!( &2
#)&&* +'(&2
[email protected]/
!1 

 * \n\n&
( .\n
#! \r&
* (

1
 * 
.#

\n
\r
   &
#! 
,
\n
* 
 


9 
\r\n
 !  &
,
\n
\n\n \r
,
    &
\r 
#A \n

\r(&
 \n&
 *
.
%
9
,
  ( !
\n & &
#
#! 
,
\n (&
 &
*!
\n
\n &
,
  &
\n\r
 \r
 
\n

,
*( 

*
\r \n
\n 

\r 
\r
  !
?
%!A &
\r

1
 

.* \n !
#
\r\n
#
A 
  \r 

#! \r


* (\n&
 
,
(
:A &
.
  *
  \r&
 \n
,
-
.
%
 *
*  

 * \n\n&
#! \r&
* (
-*\n
.
%
 * 
* (
\r 
 \n
-*\n
*
 *!
!\n 

\r
 * \n\n
  !
  \r 

.  !
.
 * \n\n!
*\n\r!
#! \r!
* (
,
!!!
:

\n&
*  \n&
\r
\n
  
!   !
,
\n
*( 
\n


\n
 #!
\n
 \n *
 &:A 
  &
:

,
( .\n
#  

,
.:
\n
.
\n \n !
\r&
 9
 
.
' (
 
,
 

\n \n !
\r
!.\r
\r\r
 
  
\n & *
\r \n !*
1 
*
#! \r 
9 \n\n &
.
+\r
 
,
*\n\r &
#! 9
( \n
.\n
\r\r
\r &
(
 \n\r &
),
\r
9 \r
\n!\n\r &
!.\r
.
 
.#\n

\n .\n\n
\r

\r\r
!.\r
#A
\n !
 *
\r&
#A \n

  

#
\n&
. &

( \n
!\n\r
!.\r
,
\r\r
!.\r
9 \r\n
( \n !
.

#
 \n
( \n
( .\n
#! \r&
* (
*\n
\r
!.\r
,
\r*
 
 :
.
#
,
 *
\n*
\r *
,
! 

* \n
* 
!.\r
#( \n !
.
( \n :
,
\r
! \n
  !
(
* 
\r*\r\n
( \n !
\r 
 \n
,
  \n !
,

    &
 
\n9 \n\n &
*(\n
 

9*
\n&
\r

\n
# *

\n.\n &
,
#
\n
#
\n   *
 *

\n\r *
  \n !*
.
\n
,

*
# \n
\n
\r*
!.\r
 

.&
A
 

 
\r\n&
( .\n
 # \n\r
.
1

\n
*
,

*\n\r
.\r\n
 
 * !
\r\r *
 #
#.*
 \n 
. 
!.\r
\n9 
\n\n
* \n \n
.
+\r
.
\n#
,
 \n\n!
  \r
!.\r&
 
\r * \n9

(
:

.

\n
,
 !
   \r
#A  \n\n
   \r
!
,
 \n\r*
#! \r*
#A 

 *
 \r
\n!
 
!.\r
,

 &
,

\n&
#
,
*
  
#\n
\n

:
 
  &
\n
# \n
\n
!.\r
.
+
9\r
 
\n  
\r
#  !
&
 

 \r
:
\r
.
 \n
\r \n
 ( \n



# 
,
\r
* 
' 
 &
 \r.
 
#
#!*

.
!
 
\n *&
\n
\n
#
,
\r
:
#\n
\n

\n
\n !
*\r
,

�
% # \n
.
52
8

 *

\n !

.
 

\n !
*\n\r*
#
! \r*
#A 

\r**\n   \r*
 ( *
.
2

. A
 A
#( \n !

#A
. 
*
.
%
,
\r\r
1
\n
#
\n
,
\r\r
.


\r \n
\r
,
# \n\n
9 \r\n
\r !
,
#
\n*
.

 *!
\r\n \r
  

 
  &
 
.#\r
,
=
\n \r
,
'
(
9 \r\n
\r:\r
 \n
.
'( \n
  \r
 \n !
#
#A *
 *
 
*\n\r

#! 
,
\n
.  *

   .\n
\n \n &
.
$. \n

,
\r
 
 
# 9 
  
*
#! \r 
*\n
!
\r
 !
\n#
.
%
 &
,
\r

. \n

\n   &
\n 
,
\n !

\n
 
\n:
 
\n
\n \n
 
!.\r
.
*
 #!
,
.
# \n\n&

.
 * \n\n
*
#! \r
\r \n
\n(
 \n

*
 #!
,
# \n\n
 !
( \n !

#A \n\n
\r
( .\n
,
\n & *
!:A *
\r
#
( \n  \n
 A \n

*
* \n!
* 
.
Dmitrii Pakhom (Toulcha) and Aleksandr Dubinin (Kur
sk)
THE FATES OF CONTEMPORARY RUSSIAN OLD BELIEVER YOUT
H OF ROMA-
NIA
The issue of the contemporary life of Old Believer
youth is a topic of concern not only for
scholars of the Old Belief but also for Old Believe
rs themselvesfrom church figures, nastav-
niks, and representatives of Russian communities to
every individual family. Our fathers, con-
cerned about the fate of the Old Belief, look at ou
r sons, daughters, and grandchildren with hope
and fear, in search of the answer to the question o
f whether the younger generation will be able
to further carry the cross of the Russian Old Belie
f.
The present paper represents an analysis of the per
spectives of the Old Believer issue and
its relevance among the young generation of Old Bel
ievers living beyond the borders of their
historical motherland, Russia.
Among their reflections, the authors make special r
eference to the present-day community
of Old Believers in Romania and the role of the Chu
rch and tradition in young Old Believers
lives in the 21st century.
53
Dorota Pa
ko (Toru
)
KILKA UWAG O ADAPTACJI AKCENTUACYJNEJ ZAPO
YCZE
Z
ZYKA POLSKIEGO DO ROSYJSKIEJ GWARY STAROOBRZ
DOWCW
W O
RODKU AUGUSTOWSKIM
Rosyjska gwara spo\neczno
ci staroobrz
dowcw mieszkaj
cych w dwu wsiach
powiatu Augustowskiego tzn. w Gabowych Gr
dach i Borze funkcjonuje w warunkach
dwuj
zyczno
ci polsko-rosyjskiej. Gwara mieszka
cw tych miejscowo
ci ulega w
ostatnich dziesi
cioleciach ogromnym przeobra
eniom prowadz
cym do powstania
swoistej polsko-rosyjskiej hybrydy j
zykowej. Modyfikacja gwary pod wp\nywem
zyka polskiego jest szczeglnie widoczna w sferze l
eksyki gdy
leksyka jest tym
elementem j
zyka ktry zmienia si
najszybciej. Zapo
yczenia z j
zyka polskiego
funkcjonuj
we wszystkich kr
gach tematycznych (budownictwo administarcja nauk
a,
s\nu
ba zdrowia) (zob. Grek-Pabisowa 1983 1999). Jednos
tki leksykalne zapo
yczane z
zyka polskiego podlegaj
asymilacji akcentuacyjnej, fonetycznej, derywacyjn
ej lub
morfologicznej.
Dla niektrych zapo
yczonych z j
zyka polskiego leksemw charakterystyczne jest
wyst
powanie obocznych form akcentuacyjnych np.
agul
ak
ag
ul
ak
budav
bud
ova
We wszystkich przypadkach zapo
yczonych leksemw sprawa akcentu jest bardzo
skomplikowana gdy
mamy tu do czynienia z podwjn
sytuacj
. Z jednej strony
pojawia si
akcent penultymatyczny (akcent polski) a z drugie
j zmienno
5
akcentu
zwi
zana ze zmienno
ci
morfologiczn
.
Rosyjski akcent wyrazowy mo
na rozpatrywa
jako rezultat wsp\ndzia\nania ze sob
morfemw o r
nym nacechowaniu akcentuacyjnym, co jest szczeglni
e widoczne w
przypadkach przenoszenia akcentu na inne morfemy pr
zy derywacji fleksyjnej lub
s\nowotwrczej. To sprawia
e rosyjski akcent mo
na interpretowa
jako przypisany
poszczeglnym morfemom czyli morfemiczny (zob. Grz
ybowski 1996 1998).
rd zapo
ycze
z j
zyka polskiego zaadaptowanych akcentuacyjnie mo
emy wy-
r
ni
pewne grupy np. czasowniki dokonane utworzone prz
y pomocy stale akcento-
wanego prefiksu
(
yt\numa
v
ybudava
vyvi
; czasowniki z akcentowanym
formantem
adzysk
napatk

ek
).
W zapo
yczeniach zaadaptowanych akcentuacyjnie ma miejsce
wariantywno
5
pod
wzgl
dem akcentu np.: N sg
eter
it
et
er
it
; G sg
eter
ita.
BIBLIOGRAFIA:
Grek-Pabisowa I. 1968
Rosyjska gwara starowiercw w wojewdztwach olszty
skim i bia\no-
stockim.
Wroc\naw-Warszawa-Krakw Zak\nad Narodowy Imienia Os
soli
skich Wydaw-
nictwo PAN.
Grek-Pabisowa I 1983 a
S\nownictwo rosyjskiej wyspy gwarowej staroobrz
dowcw mieszkaj
cych w Polsce. Rozwj i stan dzisiejszy.
Wroc\nawWarszawaKrakwGda
sk d
Za-
k\nad Narodowy Imienia Ossoli
skich Wydawnictwo PAN.
Grek-Pabisowa I. 1983 b
Zapo
yczenia w rosyjskiej gwarze staroobrz
dowcw w Polsce
Studia z filologii polskiej i s\nowia
skiej
22

Wydawnictwo Instytutu Slawistyki PAN
s. 4764.
54
Grek-Pabisowa I. 1999
Staroobrz
dowcy. Szkice z historii j
zyka obyczajw
Warszawa
Instytut Slawistyki PAN Slawistyczny O
rodek Wydawniczy.
Grzybowski S. 1996
Aspekty morfonologiczne konfrontacji fonologicznej
j
zykw s\nowia
skich Acta Universitatis Nicolai Copernici Studia
Slavica 1 Nauki Humanistyczno
Spo\neczne
z. 311 s. 1323.
Grzybowski S. 1998
Morfologiczne uwarunkowania konfrontacji zjawisk ak
centuacyjnych w
zyku rosyjskim i polskim

Z polskich studiw slawistycznych. J
zykoznawstwo
Warszawa
Wydawnictwo Energeia s. 117122.

'\r
(
2\n
)
(&67&
0)!(#&
&*
),( #),& &2
)+)4#),
0)!#-&
-) 2
0
4&67&3&
01)
2
3&-&
#)&&* +,(-
)-
3#&-&!
(0+(
-\r &

#!9 
* 
\n   \n\n&
\r\n\r
\r *
!.\r*
.
 !\n
\r
!.\r
# \n\n
.\n  \n
.* \n
 
 \r \r
.
B
*\n !
.
\r
!.\r
.\n
 
,
#! *:
 \n \n&
( .\n
\n.\n !
 (
,
 \n !
,
# .\n &
).
B *\n\n

 :!
,
\r\r
 
,
\r9 \n9 \n\n&
,
#. \n&
,
\n   \r&
*   \r&
9
.
\n\r
. *\n !
*(\n
*  
\n 
\r9 \n9 \n\n
 \n
,
.
\r

\n
 :
 \n9 
* * .*
\r
 \n !
,


\r
 \n * .*
.
55
Helena Pociechina, Anna Augu
ciak, Anna Nicewicz (Olsztyn)
ZYK I STYL WIERSZY DUCHOWNYCH Z ZESZYTU HELENY DZIK
O-
POLSKIEJ, MATKI PRZE O
ONEJ KLASZTORU STAROOBRZ
DOWCW
W WOJNOWIE
rd starodrukw i r
kopisw pozosta\nych po zamkni
ciu klasztoru
skiego sta-
ro-obrz
dowcw w Wojnowie i b
cych obecnie w\nasno
ci
rodziny Ludwikowskich
znajduje si
zeszyt, w ktrym matka prze\no
ona klasztoru Eupraksja (Helena Dzikopol-
ska) w\nasnor
cznie zapisa\na kilka wierszy o tre
ci moralno-religijnej. Duchowne wier-
sze staroobrz
dowcw w rosyjskiej tradycji literaturoznawczej maj
nazw
biegu
skich wierszy. W zeszycie zosta\ny spisane popularn
e wiersze o Adamie i raju, o Jzefie
Egipskim, o Ukrzy
owaniu, o s
dzie ostatecznym, o
wi
tych ascetach i m
czennikach,
o Josefacie i inn. W referacie zostan
omwione cechy szczeglne r
kopisu: charakter
pisma, ortografia, wybr wariantw gramatycznych i
leksykalnych.
BIBLIOGRAFIA:
Grek-Pabisowa, I. (1988)
Elementy cerkiewnos\nowia
skie
w
gwarze Rosjan-staroobrz
dowcw osiad\nych w Polsce,
[w:]
Tradycje Cyryla
i
Metodego
w
zykach
i
literaturach s\no-
wia
skich,
Wydawnictwo UW, Warszawa, s. 147 157
Grek-Pabisowa, I. (1990),
zagadnie
leksyki religijnej
w
s\nownikach rosyjsko-polskich i
polsko-rosyjskich,
Roczniki Humanistyczne t. XXXVII-XXXVIII, KUL, Lubl
in, z. 7, s. 107-
116 (wsplnie z Iren
Maryniakow
)
Grek Pabisowa, I. (1994),
Religioznaja i kultowaja tierminologija i jejo funk
cyonirowanije
w goworie staroobriadcew w Polsze i Bolgarii,
[w:]
Skupiska staroobrz
dowcw w Europie,
Azjii Ameryce, ich miejsce i tradycje we wsp\nczesn
ym
wiecie,
SOW, Warszawa,s. 301-312
Grek-Pabisowa, I. (1999),
Staroobrz
dowcy. Szkice z historii, j
zyka, obyczajw
, SOW,
Warszawa, ss.346
Grek-Pabisowa, I. (2005),
zyk i kultura staroobrz
dowcw na obszarach Wielkiego Ksi
stwa Litewskiego,
[w:]
Kultura i j
zyki Wielkiego Ksi
stwa Litewskiego.
Red. M. T. Lizisowa,
Krakw, s. 161-171.
Kowalska, H. (1987),
Rosyjski wiersz duchowny i kultura religijna staroo
brz
dowcw po-
morskich.
Prace Komisji S\nowianoznawstwa, nr 46, Ossolineum,
Krakw.
B \n\r\r &
, C. (1995),
" 
\r  \r
:
: 

XVII

\r
1995.
  
, B. (1969),
\r  \r
 * \n
\r '\n
\r
.
Iwaniec, E. (1977), Z dziejw staroobrz
dowcw na ziemiach polskich XVII-XX w., War-
szawa.
9 
, A. (1996),
\r 
\r
XVII
 
  
XIX
.,
%
 # \r
.
'\r?
,
. (1996),
\r  \r


\n\r\r\r
[w:]
#!
 
:
$ !
,
+
a,
 * \n\n
.
2 . 
,
\r
.
 \n
'  \n
,
\n\n
\r
,
\n\n
% 9  
(
\n
)
01
#67
+:&- 1:
#:&-
0
#(#)+
(6( 1
+&4&67
&2
,
)#& #(67 ,1
/( &3&
#)&&* +'(&3&
!& )
#1
.
-&2 &-&
.
 
 \n
\r\n 
\r  &
,
 
# \n\n:
 *
": \r
\r 

.\r !
( \n\r
#! \r
*\n!
.
&\n
\n
.
,
56
\n !
 
,
\r:
\n! \n 9
*\n!
*
\r !
(
* 
 \n
 \r\r!
)
# \n\n\n
 
\n \r\r
  \n &
*\n
   .
\n
 (\n !
.
\n
 
#!9 
. \n
    \n

\n
.\n *

# \n\r 

 
.
8
. \n
 
*

,
$
  \r*
,
-!
) 
,
\n*

,
!
\r 
  \r* \n \r
,
$ 

.
 
 
 
#
   \n
 
\r 
:
\r  .:!
# \n\n

 \r
,
  !
,
#
**  \r 
 \r  \r 
 \n
57
 \r\n
.
'\n
(
\r
)
#)&&* +,1
,
& #) # &4&67
- #(292
 &+
& ,(
19 -
)')6(
20
.

&
 \n
19 -
\n
20
. "
#! \r &

"
\n

# \n\n
.* \n:

#A  \n\n&
,
\n&
   \r&
( .\n
-

.
* \n
\r \n

1861
.
 * 
. 
\r 
  \r 
\n \n &
,

#
\r  \n :
1\r\n*  \r 
. 9 &
# 
,
 9 \n\n
 
#:

 

,
 
 \n * 
\n\n
.
-\n \n
#.\n !
,
\r
   
\r&
 

#! 
.*(\n
#
1\n  \n
 

\n  
,

!\n
 # \n
 &
,
\r:!
 \n9 
#

 
,
.
   \r:
#.
!
#\n&
 ! \n
.
#
! 
 

:A &
9 \r
 \r *
.  *
\n

* \n !
. *\n&
9 \n&
 (\r
,
#&
:
* !\n
 
9 \r
,

 

  \r \n*
.
 \r 
*
\n  \n !
,
 (

 
\r !\n
.

1
\r
   

#A  \n\n
 !\n !

#! 
,
 &
\r \n&
# \n\n:
 * \n\n&
1
.
   \n\n
"
 
"
#\n
( \n
 
.
\n \n
.\n\n:
 \r9 :
.
=
    &
"
 
"
\r\n!
\r** 

#! *
,
 \r !

\r\n  \n:
\n \n\n
,
!\n
9:
\n
. 9
1\r\n*  \r&
( .\n
-
.
1&


  \n\n
 !
#:



.
.
\n9
\r
,
*
\n 
* \r

 \n&

 \r\n
,
\r(
 \n
.
! *&
\n9*
\r*
"
!&
( \n
".
'. 9
\n\n&

\r !
 * \n
\r** 
:A &
9 \r:

*
,
! \n\n

:
#! \r&
 \r
("
\r(\n

\n
").
\n\n!

   \n\n
 
,
\n\r
,

.
( \r:
  \r

\n \n :
#! 
,
 !
\n *
\n
\r\n\r \n
:A &
9 \r
.
% #
!\r&
&
. 
#
# \r
!
 & 
 \n
.
.
'# \n9 
,
.!*
\r
\r
# 

 \n
#
\n *\n
.
\n\n!

\r
!A !
\r*
#!9 
# !

.\n\n !
 &


\n
  \n\r
(
+\n\n \n\r
)


\n
1880-

.
8
:( 
!! !
:
#
 \r&
 *

 ! \n
#!9 
.
  *
-
,

\r\n\r

\n*
9 \r!*
\r
.
\r  .9 !
\r\n\r
#!9 
+\n\n
 \n *
\r\n9
19
.
#
.\n
 \n *
\n \n &
* (
  \n\r&
  &
 &\r *
! & *
 \n*
,

.
\n  \n
.*(\n
!
#! \r&
"
 *
".
\r
\n  !

* 
,
\r\r
* \n\n
#! 
# 
#!9 
\n
1880-

&
 .\n\n
.\r\n\n
 &

;
\r\r
* 

*
\n
.

. *\n \n !

  \n\r&
 
:
\r\r
#
\n \n
&
#!9 

\n
. \n

 \r
   \n\n&
 \r
-
;
\r\r
 !
&

#!9 
\n
. *\n \n !
 &\r
 \n
  \n\r&
 
;
 *
\r\n \n*
 
\r
#!9 
.\r\n 
\n  &
\r\r
1
* 
.\n \n
!
\n & 
.  !
-
.
58
"$2- 2D-
:
'\n
.
.
#
\r&

  
.
)  \r
 
/ 
-
 
., 1996.
 
,
.
.
( \r\r  
#\r
:
 
 \r
" 


 \n
1 \r 
(1878-1898).
. :
$\n \r
, 2006

,
.
.
\r  \r
  \r
 \r
" 
\r

   

\r  
  
XIX -

XX
 
 
 
. ...
\r
  \r 
\n\r
.
- &\r &
\n
(#
\n
\r
, 2000

,
.
.
\r  \r
\r
.:
D\n \r*
9 \n
, 1999
\r  \r
:
$
,
 \r
,
 \n\r
\n 
:
.\r
/
.
 
. :
$.

(\n
. "
� \r
", 1996
Roy R. Robson.
Old Believers in modern Russia. DeKalb,
Ill. : Northern Illinois University
Press, 1995.
Aleksandr Yu. Polunov (Moscow)
RUSSIAN OLD BELIEVERS, CONSTANTINOPLE, AND THE MOST
HOLY SYNOD
AT THE END OF THE 19THBEGINNING OF THE 20TH CENTUR
IES
In the second half of the 19th and the beginning of
the 20th centuries, the "Old Believer qu-
estion" began to play an especially significant rol
e in the communal, spiritual, and political life
of Russia. This paper focuses on the attempts of th
e popovtsy (priestly) Old Believer leaders-
hip to receive confirmation from the Ecumenical Pat
riarchate of Constantinople of the legality
of their hierarchy at the beginning of the 1880s.
This subject is part of a larger theme: the histo-
ry of the activities of Old Believers outside of Ru
ssia and their contacts with Eastern Orthodox
churches. The increase of Old Believer contacts wit
h Constantinople at the end of the 19th cen-
tury was caused by the deterioration of relations b
etween the Ecumenical Patriarchate and the
Russian Holy Synod, which created additional opport
unities for Old Believer diplomacy.
These attempts are viewed in the context of the str
engthening of the Old Believers social
position in the post-reform era as a result of the
abolition of serfdom, the development of capita-
lism, the rise of public education, and the spread
of the liberal ideas. In this paper I elucidate
what concrete methods were used by the Old Believer
s in their diplomatic relations with the
Ecumenical Patriarchate, how these negotiations inf
luenced the relationship between the Ecu-
menical Patriarchate and the Russian Holy Synod, th
e attitude of the Russian government to this
affair, the reasons for the Old Believers failure,
and the consequences of this failure for the
history of Russia.
59
  &
' \n\r
 \n:
#)&-(1
6#-(
(19181940):
4)-&-&2
#)#
,
&,)67
&(
4&6&/( (
.!3),
� 
\n\n
\r

\n .
\n  9 !


,
9 
\n
( \n !
 
*9 
" \r&
- # \r
19181940

.
9 

1* 9
.
# (
.
 

2,029
*\n
.
(   &
" 
1923
.
#
32149
#!9 

1,59%

#A 
\r  
(   &
.
B 
 &
54
*\r
#A
\n
.
 
!
\n  \n
\n #
   .\n
#A 
" 

,
\r&
# \n
(   &
#
\r \r*
.
. \n *
\n .  *
" 
\n!
\n&
  
\n \n &
* (
*
  *

  
   .\n
\n !
 .\n
\n !
.
 

 \r
  !
#! \r!
9 \r

 
\n* :
. 20
*!
1923
.
  
" 
.

 * \n\n

 
,
  :A
\n \n !
* (
#! \r&
\n .9 &
" 
'  *
" 
,
\r
#
:   \r&
\n&
\n \n &
* (

*
� \r:

1940
.
% \n!
1925
.,
  

!\n
 !
'�
\n \r:
\n\n:
 (\r
.
  

\n
 ( *
.
*!\n
\n \n !
* (
*
#! \r&
9 \r:
,


,
\n
.* \n  
,
!
   \n\n&
** \n

*
*  !

\n \n\n
 
� \r
.
19201930-

.
\n *!
\n
\rA
\n
 \n\n
\n\n \n !
� \r
 \n
 #\n &
\n
\n \r*
,
\r:A !
,
\n
,
#. \n
9 \n.
.\n !
 \r
!.\r
,
\n \n
\r
'�
  
 .  \n
" 
#
& 
!\n*
.
! \n
\n\n
 \n \n9 &
9 \n
( \n !
\r 
 
" 
19181940

.
 \n
!.\n
\n .*
\r
,
 ! 
\n
1

9 
.
(\n
  

 
\n\n
\r
.

 
,
1
* 9 \n\n
9 
,
 !
\n
  \n\n
9 \n&

\r 
 
" 
* ( \n\n

  :A &
*
  
\r\n9
XIX
\n
XX

.
+
*
 
*(\n
\n 
   \r
,
:   \r
1\r\n*  \r
\r
,
\r
.  
\n
9 \n*
. 
\r 
 
" 
,
\r\r
 
1\n  \r 



.
. &
1 
\r
\r(
# 
.\n  \n
.* \n \n !
9 \n

. \n

 \r
#A 
19181940

.
/\r
  
 
!.\n
\n *
#\n &
* 9 &
\r 
,
\n
 
,
\n  !
9 \n:
( .\n
\n
 \r
#A 
,
\r*
* \n 
1\n
 \r
 9
,
\r  
#
 (!
 \r &
!.\r
\r

.
+\n \n
,
!
 
(

\n 
)
9 \n&
\n 9
\r 
 
:A
.\n \n
* 
   \r!
\r
,
* \n  
. 
\n9 \n
\n&
 
# \n
#A 
,
 (
 
 #:A 
\r 
 \n\n*
9 \n
   \r*
\n \n
 9 
.
19201930-

.
9 \n&

 
,
# \n\n
   .\n&
#A  \n\n&
( .\n
,
\n  \n
 !
,

\r 
\n
,
# \n\n
   \r&
1\r\n*  \r&
,

.
\n\n
 
  * \n

 .\r
* \n \n
  \n\n
A  \n\n
.* \n \n
#A  \n\n
 
 \r&

\r 
" 
19181940

.

1\r9
*\n 
\r 
60
#
-
(
#!


\n
 \n
),
\r \n !
- &\r&
* 
 A \n !
\r 
.
\n
.

*\n\n9 \n\n&
* 
\n
.
1\n  \r 
* \n \n
\n&
\n9 \n\n&
" 
.
+\r
\n
,
19181940
.
 
" 
(
*  

\n*
#.*
,(\n:
*  \r
(
.  :
,
D&
 \n \n
).
# \n
\n
\r \n
1* 9 !
\r 
(
\n
 
)
 
\r\n9
1920-

.,

 
 

* \n \n
,
. *
  \n\n
   \n
19341936

.
\n
* \n \n

1939
.
' # .  \n!
  \n\n

\r 
,
1*   
.
" 
 
19231928

.,
\n \r\r
.
*( 
 
 9 \n
\n\n
\r 
1* \n
19291939

.
#A!
  \n\n
\r 
1* \n
19231939

.
*
 
33,5
!
.
8
 
#
46%

#A 
\r  
\r 
" 
1930-

.
D
!
\r \n

 
1* 9
1929
.
 :A

,
  \n\n
 
 
 
\r 
1* \n
*
 
\n
* \n
 \n
  
,
.
. 1,52,0
!
  \r
.
$2=%$+$
:
(
 \n
 
1924
.
(
 \n
 
 
(  
\r   
 
,
 
+\n\r&
#! \r&
#A \n
(
+\n
)
'.
., 1931:
1\r
#  \r
0\r
 \r
\r 

$\r
  
9&
-\n
(
% &
,
A
-\r
),
\r 

 

1931

.
 \n\r
,
.
., 6971.
Lietuvos sentiki
organizacijos santykiams su Lietuvos vyriausybe no
rmuoti laikonos taisy-
kl
s,
Vyriausyb
s inios
, 1923 m. gegu
s 29 d., Nr. 132.
Lietuvos gyventojai 1926
Lietuvos gyventojai. 1923 m. rugs
jo 17 d. suraymo duomenys
.
Kaunas, [1926].
"$2- 2D-
:
\n\r &
.,
' \n\r
., 2005:
\r 
%\r
# *
:
\r
\r

 
 
.
 \n:
.
' \n\r
., 1997:
"
$\r
:
 \n
  \n
,
\r  
# \n 
0 
$\r
(1918-1940),
in
"
#\r
.
;  \n
\r 
\r
(

1940
.).
 \n:
, 89101.
' \n\r
., 2005:
\r 
$\r
,
in
\n\r &
.,
' \n\r
.,
\r

%\r
# *
\r\r &
  \r &
#   \r &

,
 \n:
.
'.
., 1933:
7\r 
\r  \r
,
+\n
.
Iwaniec E., 1977:
Z dziejw staroobrz
dowcw na ziemiach polskich
, Warszawa.
Jaroszewicz-Pieres\nawcew Z., 1995:
Starowiercy w Polsce i ich ksi
gi
. Olsztyn.
International Migration in Lithuania
1997
International Migration in Lithuania: Causes,
Consequences, Strategy
, ed. by A. Sipaviciene. Vilnius.
Vaskela G., 1992:
Lietuvos kaimo gyventojai 19201940 m. (Socialinis
ir ekonominis as-
pektas)
. Vilnius.
Grigorii Potashenko (Vilnius)
OLD BELIEVERS IN LITHUANIA (1918-1940):
A LEGAL STATUS, A SOCIAL SITUATION AND EMIGRATION
The goal of this paper is the analysis and interpre
tation of the legal and social status of Old
Believers in the Lithuanian Republic from 19181940
and the process of their emigration abro-
61
ad. Among the almost 2,029,000 inhabitants of Lithu
ania in 1923, there were 32,149 Old Be-
lievers in 54 Pomorian (pomortsy) communities or 1.
59% of the total inhabitants of the country,
a small religious population in a country with a Ca
tholic majority.
With Lithuanias declaration of independence began
a new period of relations between the
State and the Old Believersa period of religious e
quality and recognition. For the first time in
the history of the Lithuanian Old Belief the Old Be
lievers Church received autonomy.
In the 1920s1930s, the social status of Old Believ
ers rose significantly, especially in reli-
gious and public life, and the status of Russian Or
thodox Christians fell, especially in political
and economic realms. The most significant of the ch
anges were the sharp decrease in number
and an essential change in the socio-political role
of Russians in Lithuania from 19181940 as a
result of the evacuation of many Russians deep into
the interior of Russia (the greater part of
whom did not return), the collapse of the Russian E
mpire, and the transformation of Russians
from one of the mainstays of a multinational empire
into being one of several ethnic minorities
in a new national Lithuania.
In 19181940, Old Believers in Lithuania continued
to emigrate, mainly to South America
(Brazil, Uruguay, and Argentina). An especially act
ive emigration of Russians (among them
Old Believers) occurred at the end of the 1920s, af
ter which followed a decrease, and then a
gradual increase from 19341936, then once again a
decrease until 1939. The approximate
number of Old Believers who emigrated from Lithuani
a from 19231928 could raise the official
data on Russian migrs in 19291939 several fold.
The general number of Russian emigrants
in 19231929 could have reached 3,0003,500. This c
onstituted 46% of the general number of
Russians in Lithuania in the 1930s. Taking into con
sideration the active participation in emigra-
tion of Old Believers in 1929 and in the following
years, the number of Old Believers among all
Russian emigrants could have reached no less than h
alf of those who left, that is 1,5002,000
people.
62
63
 \r\n
'  \n
(
 
)
#)&&* +,1
.4&:
36&*)60),& &3&
4((:&+)
:
&41#
)- #(67 &3&
) )60)
) &
!1 &3&
4&
3) '7
$!
.
\r\n\r \n&
*
\r\n
 * \n&
*
! \n &
# .9
\r\r

\r .9
34
,
 ! !
\r \n*
* 
\n
A \n !
 9 \n\n
* \n
#! \r&

 \n
.
'( \n
    &
\n\n&

\n
\r \n
*\n\r*
\n 
.! 

\n  \n*
 \r

\n
.
\n 
(
\r:
 \n

,

(

:!
*\r
 \r
\n
.

\n \n
#A 
 #.\n
 
! 
\n
 * \n\n&
#&
\r \r
!

*( 
#
9 \n \n
\r
\r  !

*


 ( \n &
\n \n 
#A 
 # \n !
.
*\r
\r

#
 .9 !
.\n !
\r:  \n
\r\r
 .
\n ( \n !

 9 \n\n
* \n
1\n  \r 
\n
\r\n
  
.
%
\n
.!
,

* \n\n:
1
* \n
  
 .\n
  \r \n&

\n
\r
\n \r
#A    \r
9 \n\n

 \n!!
\r\n:
#A\n
,
\n

.:!

  :!
\n   \n\n
\n &
.
 \n
#!9

\n!!
.  **

\n\n9 \n\n
 \n \n9 &
,
\n
*
:
\r \n*
#C \r*
1 
  * \n
.
$

 ( \n !*
 
\r(
!
! !
 *

.#  \n !


 \n !
,
\r&
*( 
#
(
(\n
   
,
 *
# \n\n
\r
 .
.
2\r *
#.*
,
  \r &

*(\n
 * 
 
:A &
 \r9

\n\r\r
*
#! \r
#A 
\r. !

#\n*
,
 \n\n*
 ! :
\n\n9 &
\r\r *
#.*
\n
!
\n \n:
\r
\r
?
'#\n&
 \r
\n * 
\n
  \n
\n

\r   \r 
.\n &
*\n \r

#

 * \n


 \n\n
\n9 \n\n&
\r
.
\n
.! 
# !
:( *
 \n
\n \r\n \n !
#\n
! \n &
\r\n\r \n:
 
.
' \r\n *
,

*
 
\n
*( 


 \n
 #  !
,
\r\r
#
\n
 
1
\n*

9 \n
.
+* \n&
.!
\n
 9 \r
( \n &

#!9 
 * \n\n
.! 
\n 
\n \n
1
  
,
\r(
\r.
 9 \r
*\r
D\r \n

(
-*\n

).
/ \n* \n
#! \r&
\r
#A !\n\r*
\r\n \r
\n

 !
*
*\n#. :
 \r
1\n  \r 
\r\n  \n\n
 \n
\r&
\r
,
\n
  ! !
*#\n*
 *
* .
. \n !

A \n *
  \n\n
*
\r \r
,
\r
\n 
 * \n\n
\n *
  \r 
 
.
!
1*
#! \r!

34

 
#
.\n
\r 
 
,
\r   *
\r9
Sony,
!
 \n
 
!\n\r
# .\n 

  \n  \n !
\n
* \n&
 \n
#\n
9  &
  \r 
.
 * \n  \r

*\n   \r

 
.
-* 
.
-# \n

.
*
.:
 * \n 
.
2   \r
* N\nN
# *
N \nS
 N\nN \r
D\rS\nN
.
., 2003.
.15-17).
$ \n
\n \n
*\r
* (\n\n
' \r

\r\rAB

?
3 \r \r

\n

 (\r
/\n
(
.
.
\r
,
\n
#06-86346-000-
GSS.
64
 
\n!
.  \n
\r* \r
,
\r
.

  *
(
\n

 & *
\n\n .**
(
\r:\r
 \n
,
 .\n &\r
\r\n\n
\r\n
 
,
 \n
\r\n 
\r \n
 9
.
.).
#:
(
\n

* 
\n # *
* \n
 \n
#! \r&
#A \n
,

*  
.
.
'. 
, -
( 
.

1
,
 
*!

\r\n*
\r*
:
 \n &
\n&
 * \n\n&
*  \n&
( .\n
35
.
" \n

 \n
.
 \n
\r&
\r
.
 
.  \n
&
 
  
:
\n\n \n
(
( \n
\n
\n 

\n \n\n
\n
* (\n\n
*#
( .\n  ! \n
);
1\n\r\n 
 \n\n
(

.\n \r 
\n\r9 \n  
 .
\n * \n\n
 & !
1\n  \r 
   .\n
\r
);
.*\r\n
 9 \n .*
.\n \n!
* .. \n \r!
 \n9 !
\n
\r .9 :


,

9 \n\n
);
#1\n \n
(
\n 
 
 .\n\r
\r


,
\r:!
\n \r\n:
\r
 \n \n
);
 \n
(
 \n
.\n\n
 &
 \n (\n
.\n*
   \r *
\n*
\n \n *

*\n  \r&
!.
  \r&
 \n&
).
%
 * \n\n*
1
 \n

!:

\n  \n !
,
\n :A:
#
100
!
  \r
D\r \n
,

,
-*\n

.
.\n\n
 #!
:
\r
\n
,
\n . !
\n

  \n &

 
# \n\n&

,
  !
 \n *
\n \n *
 

#! 
.
%!
\n1\n  \r&
 
,
\r
 \n

.\n
  \n
. &

 
  &
,
\n 
!
 &
1\n \n
36
.
!
 
,
\n#: !
. *\n! *
. *.* \n! *
1\n 
\r 
\r\n  \n\n
   
 *
.
% * 
,
9 \r\n!


(
 ! 
#&
\n

\n
,
\r\r
\r &
 9 \n\n&
\r:*
.
\n
&
#  \n .*
 \n
(
!\n\r &
!.\r
\r\r
 \n&
\r &
  \r\n&
\r\r
#&
)
  !
\n \n &
  &

\r \n
#A \n
 !*
\n

!.\r
.
2\r!

*\n \r

  !
& :
\n
 (\n!
\n
*
\n  \n*
\n
.
 9 \r
 * \n\n
1
\n \r\r
#  
 A &


  \n
\n
.
%

\n
* 

* \n  \r
  

( 
.\n
\n
 \n!
\r(
:A &
* 
,
\n  \r
   \n
   &
: &
&
 
,

  

1
* 
\r.!
\n!. 
\r: \n\n*
#! \r:
 
.
!
#
 \n
 :A 
\n .# (\n
   \n
* \n9
,
( .\n
\n \r\r 
 \n!
 \n9  \n
 :A * !
 *
. *\n \n &
,
  
.
.
-\r

* \n
\r\r
#\r

#! \r&
 
,
% .# (\n
 \r\n \n
.\n
\n & 
 \n  \r 
.#
 \n &
 ( \n &
 * \n\n
\n *9 \n\n
#A 
.
\r *

\n
 \n*
,
\r\r
\r 
,
#\r
,
&
,
1 \r  
,
   .
  
#  

35
'. 
.
  \n
\n
( .\n
#! \r 
#A \n
//
+

\r 
 \n
\n9 \n\n*
* (\n\n*
\r\n \r
.

.4.
 
: CRLR, 2006.
.263.
36
*
.:
* !\n\r!
.
.,
 \n 
.
.
#! 
 #
:
\r\n (\n
,
  \r!
\r
.
.:
$\n \r
, 2007;
" \n
:
 !
\r
\r 
#!9 
.

.1-4.
 
, 2006-2007.
65
\r*: 
,
9 &
 
\r
\n
 &
\n&
\r9
,
\r  \n
\r
\r
*\n

 A
,
\r
 #:
* \n !
37
.
\r. !
,

 9 \n\n
\r
\r\r
\n \r
 #\n
#
! 
# .9
.


#   \n
    
*  
\r
*  .  \r*
( \n
 \n !

 \n&
 \n&
\r 
\n&
\r \r
9
 # \n !
* 
\n \n *
.
8

\r\r

  \r &
\r
#   \n
\r !
\n \n

#!9 
1\r\n*  \r*
 \n  \r*
 
 &\r
#A 
38
.
!
#\n
\n .
\n*
\r.
 9 \n\n!
 *

\r \n

A \n
. \n
\r
( .\n
\r  \r 
  &
1
# .9
.
D   \n*
#.*
\n#: \n !
   &
#!
 
.\n
 !*
.
  
39
.
!
\r   \r
9 
# .9
,
 \n&
. 
 * \n

\r 
/
\r 
(package, packages),
\r&
 
 
\n *
\r\r
* 
  \n !
.\n\n !
: &
,
 9 \n\n
!!
:A !
   \n\n
 
9 \n
.
 !
# .9
\n \r


\r 

 \r
\r*# \n :!
* (
#&
# .
\n\r
* \n .9
,

,
(
,
\n 
,
:
  
.:
\r\n  \r
*
.
=
\n#: !
 \n!
* \n .9 \n\n
\r 
(
 \n  \r
 
&
)
# .
 \n! !
 #  .9 \n\n
 *\r  \r 
\r 
(

  \r&
\r \n

\n
\n \n9 &
 
 \n

*
.
\n (
).
'#\n
\n *\n
 \n
A \n !
\n * \n\n

 & !

!.\r

\r
\r

A
\n
( !
 \n !
 \n   &

  
#  !
.
+*
 \r.\n\n
 * 
 
\r(
  
\n .
.
.
\n&
.
&
 \n ( 
 !
9 \r \n
*  &
 &

\r 
)
#! \r&
\r
:
1\n\r\n  \n\n!
#A\n
 

)
* \n\n!
#A\n
(
. 
).
8
(\n
!
\n
*\n !
* \n .*
 .
9 *
,
\n
\r
\n !
 
 .\n!
 9 !
.
� \n\n*
\r*
9 
!!:!
\r
9 

9  .9
!A
  
* 
\n&
.
+*
1
,
\r\n
 \n\n*
9 \n
\n!!
 9
,
.#
 \n:
( .\n
\r\r

  :

!A \n
,
*\n
,
 9
,
!\r
.
.
\n
 \n
#A \n
* \n
!.\n
 9 &
#   :

.  \r
*  \n
( \n
.
2\r!
* 
 
\n *\n
\n!A 
,



.
8*   \r &
*  
\n 
 \n !

 .
 

 \n &
 \n 
 !
 
,
\r
*
 
\n\n
\n\r
#!9 
' \n!
.
   \r&
\n&
#
:
\r: \n\n
\n#:
 \n
,
# \n\n
,
 *  \r
1\r \n
\n :
,
#   \r &
* 
 * \n \n *
\n \n
\n .
).
8\r  9 \n\n
 \n !
\n
 :!
\r  \r
 \n9 
 \n !
 &
#
1\n
/
\n
.

37
-\r
.
.
#
#! 
1
'* \n
//
#
#! 
))

\n
))T

.:
 !
 * \n\n
.
B#
.
\n\r
.
9

* NN
/
T\n 
\rS\n\rS
  NS

(  .\n
N*
.
.
.
 \r
% %
D\rS\n
.
+ S
+ \n \r
=  \n \r
, 2007.
.56.
38
+ 
.
.

  \r
 

...:
\r\n  \n\n
1  \r
\r
#!
\r
  \n * 
.
., 2004.
39
\n \r!
# .9 !
.
' 
.
\n
.,
.:
 \r
' 
, 2004.
. 19.
66
 .
,
\n \n !
. 
##A 
*  

 :A *
\n
 \n !*
:
 9 !
\n\n9 !
:
 !
\n  \n &
! \n

.\n\r
&
 \r 
 * \n

 * \n\n
(
1  \r &
\r\n9 
+\n9
 


 \n*  \r

! \n !
);
* 
\r: \n\n
#\n
 \n \n9
#! \r&
 
:
#A 
\r \r

* \n .9 !
.!&
;

 \n\n

!.
;
#* A \n

\n \n\n &
\n \n
 \n

.
\r
\r .9
(
!A \n\n \r
,
  \n * 
.);
\n . \n
 \n
(
\n
)
 \n  \n
 \r
\r .
9
.
-* \n
\r .9
#! \r&
 
*\n
\r \n\r
\n !
.! 
\n*
  
\n \r\r
#A 
 \n \n9 &
.
$
! \n !
 \r :!
\r\n  \n:
.\n \n&
 9 \n\n:
*
 *
#A 
.
8
.! 
\n
\r
  
 9 \n
1
9 
1\n\r\n  \n\n*
\n
,
\n
 

1   \r
9 \n\n*
 \r\n*
!
 
1\n\r\n

.
$.
\n#: \n &
  
,

# .9 !
 \n * !
\n
\r\r
&
*
\n  \r &
*
.
\n \r
9 \n
,
\r

**\n \n\n&
1
*.
 !
.
 
\n\n9 \n\n&

9 \n  !
\r\r
  \n\n
1:9 \n\n
( \n

.
#! 
  \r&
 
\r  \n
*\r
9 
\n
 :!
1  \r:
\r\n9 9 :
.
!

#\n
 
+\n9
 
 9  !
\n
 * \n\n
.* \n \n !
.
% \n
\n
\n
 &
( .\n
\n
\r
\n 9  
* 
,
\r\r
( 

.\n \r
.\n#. !
,
\r A 
\n\r
1*\n
   
\n ( 
.
% 
\n \r&
9 \n\n&
\n*
\r\n \n
. 

9 
( \n !
 \n


\n
.
B
 
\n   !
 
.\r\n

#A * *
!\r*

 *
  .:!
:

\n
*#\n
.
#\n
9 \n\n

* \n
*#
,

:


\n
#\n
 
!
  !

\r\n*
.*  \n :
.
2\r!
 
 \r \r
\n
  *\n \n
  
#! \r*
* .
. \n :
.
-.\n \n

\r\n
\r
  !
 #\n

 \n !
. \n
\r
( .\n
(
\r 
)
 * \n\n
.
'
1*
(
 !
\n (
\n
# \n\n:
\r: \n\n
#A * 
\n

 
\n
#A
 &
   .\n&
  *
!
 
* .. \n \r 
  \n &
.
(
\n
 * \n

\r \n!
 
\r .9

!\r

 (  !
#! \r 
\r \r
 * \n\n
.
 *  \n

 * A \n


!.\r*



\r*

\r
 ! 
:
* \n
 * \n


 .\n &\r
\r:\r
 \n !
!\r
*( 
 *  \n
 
*  !
*A:
*# !

\n & &
*\n&
\r
.
\n \n
\n

 :A &
  \r
\r&\n
 \n  !
  !

\n 

   &


\r

 \n !
.
+ \n
   \r
* 
#!9
 \n *:
  .
\r   \r &

( .\n  ! \n

 
\n
 9 
,

\r \n !
 
\r  \r
 
* 
.
8
!\r &
 * 

,

\n
# .9 !
A 
\r\n
,
,
\n#

\n&

 
67
 * \n\n&
\n   .:A &!
* 
,
  !

\n
 *
 
 \n !*
.
Aleksandr Prigarin (Odessa)
THE OLD BELIEVERS IN THE PERIOD OF GLOBALIZATIONAL
SHIFT: THE
CASE OF COMPARATIVE STUDIES IN THE ROMANIANUKRAINI
AN BORDER-
LANDS
Proceeding from the constructive premise of the dom
ain-specific form of the manifestations
of globalization as glocalization, we propose tha
t it is effective to consider the levels of coex-
istence of traditional and modern elements in the U
krainianRomanian borderland regions (Bes-
sarabia and Dobrudja). In our opinion it is not eff
ective to examine micro-societies solely from
the point of importing the achievements of the ex
ternal society of consumption. Such an ap-
proach views globalization only as a result of dest
roying the traditional local ethnic principles
and cultural archetypes. In our opinion, it is nec
essary to recognize the dialectical character of
the postmodern agenot only are some values common
to all mankind introduced into the
local community but are also created or adopted dir
ectly by it. Local Old Believers become
dependent on transnational tendencies, but they the
mselves also can be the active agents of
these changes. Their path to achievements is also t
he path to invention and mastering,
which is probably more difficult and conflicting th
an discovery and production.
Lipovans represent one variant of Russian culture.
Among their main features are the follo-
wing: transboundary location (location on borderlan
ds and orientation to international standards
of life), ethno-confessional character (the group o
riginates and functions under the synchronous
influence of ethnic and religious factors), isolati
on and traditional character (conscious worl-
dview orientation toward the sacralization of old
and traditional), subethnic character (pre-
sence of all the features of similar groups, includ
ing the unique structure of identity), diasporic
character (concurrent awareness of their belonging
to different political fields while retaining
the romantic bonds with their historical motherland
). Today Lipovans as a social group have
more than 100,000 members in Ukraine, Moldova, Roma
nia, and Bulgaria.
On the one hand Lipovans identify themselves as a p
art of the Russian people despite the
300-year period of their own separate history, but
on the other hand they make every effort to
retain their Old Believer ideology. Surrounded by d
ifferent ethnic groups, Lipovan culture was
subjected to the great influence of their neighbors
, but it managed to preserve its ethnic core. In
a number of cases ethnic and confessional stereotyp
es and symbols of Lipovan and neighboring
cultures supplement and substitute each other. For
example, Lipovan church clothing and
traditional Russian dress are the same. The bilingu
al character of the Lipovan intragroup (a
combination of the sacred Old Slavonic language and
their everyday Russian dialect) harmoni-
zes with external diglossiacommunicating with neig
hboring groups in their own languages.
Traditional structures are extremely important in t
he case of globalization. The experience
of the group gives evidence of the mystical and met
aphysical expectation of the Salvation of the
Spirit and at the same time of successful adaptatio
n to everyday social life. This kind of logical
paradox vividly comes to light with respect to the
role of the Old Believers in the economic and
technical progress of Russian society.
Accordingly, the present-day practice of the group
provides perfect original heuristic oppor-
tunities for researching modern globalization.
Thus, a brief analysis of the concept of glocaliza
tion in the Old Believer environment of
the Ukrainian-Romanian borderlands allows us to ide
ntify a few general tendencies. Conservati-
sm and the deliberate traditional character of the
society examined make these tendencies more
stable. It allows us not only to demonstrate theses
processes on an ethno-confessional level but
also to consider them important and appropriate for
other ethno-cultural groups.
The Old Believers perceive the geography of the wor
ld through the axiology of their co-
religionists whose wanderings have covered practic
ally the whole world. It is a striking exam-
68
ple of the fact that it is not globalization which
consumes locality, but the opposite
personal
experience roots itself in the modern universalizin
g world, appropriating it in accordance with
their beliefs.
69


.
-\n
(
\r
),
)\n\n 
01
(
2
)
01(
67#(
#)&&* +'(:
&6& 2
;/ &2
)!(
(
4&
!)#()6)!
.4(+,2
20062007
33
.)
 \n
!.\r
\r
#! \r&
 
,(\n&
*  \r
!! !
( \n *
#
,
\r:
\n
1996
.
.
+\r \n
.
+\r \n

 \n
;
[
+\r \n
2006: 273281
# #  !
;
+\r \n
2006].
+*
#!9 
-
\n
,
     !
 \n
.
29
,
*
( 
\r(
    \n9
.
+ !

#!9
,
\n.:A
 #!
 
 (\n *
* *
(  

 \n9.!\n9*


# \n
9*

* :A
# \n:
\n:
.\n
\n
,(\n&
*  \r
.

\r
#
#! \r 
\r\n !
 \n \n
,
D!
,
= 
(2006
.),
 
(2007
.).
- .*
1\r  9 &

 . 
 
 \r\n&
 
#!9 
,

-
  *  
.
 \n \n
,
D
= 
( :
#!9

 \n9.!\n9

# \n9
,
 
\r

# \n9
.
 
1 
:(\n*  \r\n\r 
\n
,
\r(

 \n
(
;
),
. 
!\r
 !:
#&

#A 
,
* :A
\n

(
  \r
\r\n
,
 \n
\r\n  
\n\n*
  \r\n*
\n \n
,
#C  \n \n\n
\n *
*\n  \n\n*
 \n\n*
!.!*
.
% #
*\n  \n\n&
(
\r
!
  \r
)
!!
!
#! \r!
 
 
,
\n #

.\r&

 
D
!
.

\r \n !
#!9 
,
( A 
:(\n*  \r\n\r 
\n
,

!
\n
#:\n
 *
\r*
  \r\n*
!.\r
,
\r  .:A *!
.* 
 \n&
\n\n:
\n
 

\n!
.
 \n
#!9 
 
.\n*
\n\r *
!.\r*
,
\r&

\r \n
 
.
#A \n !
* \n*
(  !*
,
 \n
,
*
*

\n\r&
\r
.
#!9
\n!!
\n*
!.\r
\r\r
  & &
!\n
,
!!
 *
,

\n 


*
*
\r \n
,
 

!A 
\r


*  \r\n\r

  &
#!9 
  \n&
*  \r
,
 
\n
 *
\r*
!.\r
.
8
 \n \r &

,
 *  &!
\n
  \n\r&
\n

* A:A &
 
  \n
:(\n
\n  &
\r
!.\r
.
\r

!!

\n\n
\n   \r
,
*   \r
 \n\r  \r
# \n
\n
.
#
\n *\n
 ! !
 *\n  \r *
9 *
 \r \r
,
\r
# \n
 \r*
\n* \n9 &
!
  &
:(\n*  \r\n\r&
( .\n
.

 
,

#A \r *
#. \n*
* !*

#.:!
\n

:
*


* \n\r
!
 .\r

,



!.\n&

.


,
#A \r
  \r\n

 !:
&
 *\n
 \r &
#C *
.
 
\n
.\n \n &
.
2\r
,
 \n \n
#!9
\n.:
 
*\r( 
\n!A 
 \n \n9 
,
  &9 
,
&9 
,
#
 &9 
#\n  \n\n*
  \n*
8
,
*# \n&
  \n

#\n  \n\n*
  \n*
*
(
\n&
)

\n

;

 
#A \r &

 \n
\r
 #! !
.\n \n

.\n 

  \n
.
 \n \n
\n
\n
( 
\n\r9

(
\n!
\r

# \n\n
  \r\n




 #


.!
#!9*
!
#.\n \n !
 \n \r
,
= 
*
 \r 
\n.
70
:
 
.
  
,
. !
 \r \r
\n\r
!.\r
:
 


# \n.
.\r
,



 
,


*# \n&
  \n
,



*
,
\n #
* \n
.
+\n \n
,
  \r\n&
!.\r
#!9 
\n .# (\n
\n \r:

.
\n\r
!.\r
,
\r
\r
A
\n
 \n!:
\r

,
\n

.:!
\r\r
 \n\n *
\n *
:
 \n
 \r
(
\r
)
(
,
\n
. \r
,


!A \r
,

\r




.
#!9
:(\n*  \r\n\r 
\n
\n!:
 9 \n\n&
 * &\n&
#&
\r
,
.\n *:!
. *   *
A *
( 
\n
## \n\n
,


# 

,
\n\n
* 
.
\n
 
!:
#&
\r\n  \n\n:

\r 
: &
,
  
\r*
\n
 
# *
\n 9
 \n*  \r\n\r
#A 
;

\r
 \n
 \n

\n

 #!
,
\n
* .  \n
.
"$2- 2D-
:
+\r \n
.
. 2006,
7 
   

\r  
7\r\r\r

 
 
\n
.
.
1  
"-!
//
.'
\r
\r
.
;\r
 
. 20032005.
., 2006.
. 273298.
+\r \n
.
. 2006,
1
\r
. 
//
(\r
\n
. 2006.
1.
.
158171.
Olga G. Rownowa (Moskwa), Hannes Jaar (Tartu)
O J
ZYKU I KULTURZE STAROBRZ
DOWSKICH KOLONII W AMERYCE PO-
UDNIOWEJ (NA PODSTAWIE MATERIA W EKSPEDYCJI 2006-
2007)
Referat jest oparty na materiale zgromadzonym przez
autorw w starowierskich osadach
Argentyny, Urugwaju, Chile i Boliwii. Mieszkaj
cy tu staroobrz
dowcy s
przesiedle
cami z
Chin i okre
laj
siebie jako wywodz
cych si
z Sinkiangu lub Charbinu. W referacie s
poddane
analizie g\nwne cechy fonetyczne, morfologiczne i s
k\nadniowe ich
rodkowo-rosyjskiej gwary
ukszta\ntowanej na bazie p\nnocno-wielkoruskiej, jak
rwnie
procesy semantyczne zachodz
ce
w systemie leksykalnym. Na zako
czenie jest wysuwana teza,
e staroobrz
dowcy w po\nudnio-
wo-ameryka
skich krajach s
wyznaniow
grup
Rosjan, przed ktrymi nie ma perspektywy
integracji w spo\neczno
5
latynoameryka
sk
, ich kultura bowiem jest zorientowana wewn
trz-
nie, na autoreprodukcj
.
71
Ludwig Selimski (Katowice)
W SPRAWIE ELEMENTU STAROOBRZ
DOWSKIEGO
W ANTROPONIMII BU GARSKIEJ
O staroobrz
dowcach w Bu\ngarii P\nnocnowschodniej (w. Tatarica,
Silistre
skie,
oraz Kazaszka Macha\na pod Warn
), wiemy z bada
z zakresu etnografii, dialektologii i
socjologii. Bli
sze przyjrzenie si
ich imionom chrzestnym i nazwiskom pozwala na
konkluzj
,
e ta zamkni
ta wsplnota etnograficzna, lingwistyczna i konfesy
jna na og\n
r
ni si
od ludno
ci bu\ngarskiej tak
e szeregiem osobliwo
ci z zakresu antroponimii,
ktre w dalszym ci
gu pozostaj
niezbadane.
Rosyjscy staroobrz
dowcy (niekrasowcy) r
ni
si
od Bu\ngarw m. in. tak
e:
1. Charakterystycznymi imionami chrzestnymi, jak np
. m
s.
-\n 
,
# \n
i in., lub
.
; 
, ktre obja
niano jako z\no
enie czy kontaminacj
od
;
i
: 
,
stanowi
ce w rzeczywisto
ci rosyjsk
z akawizmem postaci
(ros.
;

) sub-
stytuuj
gr.
Menodra
;
2. Typow
postaci
patronimikum (ros.
 
), ktre tworzone jest od podstawy
imienia ojca przy pomocy sufiksw: -

(-

), -

(-
*
), przy identyfikacjach
kobiet, lub -

(-

, -

) przy identyfikacjach m
4
czyzn;
3. Charakterystycznymi dla j
zyka rosyjskiego (czy te
ukrai
skiego) sufiksw
zdrabniaj
cych w imionach chrzestnych, jak -

(w im.
 \r

), lub w nazwiskach,
jak ukr. suf. -

(np. w nazw.
2\n


);
4. Wyst
powaniem w ich imionach/nazwiskach charakterystyczn
ych dla j
zyka ro-
syjskiego (ukrai
skiego) osobliwo
ci fonologicznych, jak np. pe\nnog\nos (por. nazw.


ale bu\ng.

), alternacj
samog\noskow

(por. ros. im.
-\r

ale
bu\ng.
-\r
) i in.;
5. Odmienn
od charakterystycznej dla j
zyka bu\ngarskiego substytucj
niektrych
typowych dla j
zyka greckiego fonemw, jak np. greckiego
th
, ktre w j
zyku bu\ngar-
skim zast
powane jest przez
(cyryl.
), w rosyjskim n
tomiast i ukrai
skim przez
lub
(cyryl.
lub
), por. gr.
Aga
th
n

ros.
-
//
)
, ale bu\ng.
-

; lub
te
gr.
ph
, oddawane w j
zyku bu\ngarskim przez
(cyryl.
), za
w rosyjskim i ukrai
skim przez
(cyryl.
), por. gr.
Ste
ph
anos
a ros./ukr.
\r

, ale bu\ng.
\r

)
itd.
": 
  *\r
(
+ 9
)
#)&&* +'(&!
.6(!( #(
*&63)&2
) #&4& !
(
#!9
,
( :A

  \n!
2 9
+.\r
,
 
:!

#\r
\n  \n !
 #. *
 &
\n\n * \r
,
\n
 \n
\r&
A?
  
,
\n
(
*(\n
*  
\n \r
?
# \n\n
:
 # \n
 9  \r 
\r  \n
*?\n
,
\n 
 
,
\r

\r \n\r
 \r
*  &
,
\r(
\r

\r \n\r
 * \n
\r\n 
* *
\n\n *


\n \n :
#\r *
\n  \r
\n\n \n
*?\n
# \n\n
,
!
A !
.
  \r
!.\r
.
72
73
 \n
*\n
(
\r
)
+)4&)

*(0
.!3),
.
(
#)&-(1
0)4)+ 1:
&)
*1-9(2

&
:
.!3),
*(0
.!3),
.

&
 \n
XVII
  !

\r
 
,
\n
 9
\n&
\n&
9 \r:
,
. *

\n
 
,
   *
:
,
\n( \n
#
\r
\n
* 
!
( .\n

\n \n !
 
,
\n
# (

(
# \n
)
 
\n !
(
\n\n \r
),
!
\n
.
  
-
.
XX
 \r
\r!
#! \r!
 
.\n  \n
  
.* \n 

*
.
%
\n 9

.
!
 

 !
,
\r
,
\n
* \n!!
 
* 
(  
,
\n
\n  
#\n*

  \n &
 (\n &

.
2\r
\r.
' # \r

" 
,
"
8\n
,
\n
:(\n
\n 9
- &\r&
* 


-*\n
,
\n
.\n
\n 9

'
.\n&
 
.
1 
&\n
# !\n
 !
!
9 \r\n&
( .\n
 
# 
#  .9 :
#A \n
,
(  \n
\n&
( .\n
,
.\n
\n
 .  \n &
,
\n
,
1  \r
\r 
\n
\n \n
\n&
 * \r&
.
-\r &
!.\r
* 
\n! **
 9 \n\n*
\n \r\n
\r *
#( \n *
9 \r\n
!\n\r *
#( #\n*
!.\r*
 
   \n*
 .\n\r*
 
\n!.\n*
\n\r\n  \n\n*
\r( \n
.

\r\r
\r
* \r 
,
\r
,
 *
#
,
9  
 \r 
*# 9 &
\n  
#
\n &\n*
,
\n  \r
(
 \n*
\n \n :
 *

\n
 &
\n
\n .  *

,
\r
\n
!
\n
(\n&
*  \n \r9
 


 \n\n
\n

 

(
* 
.
  \n\n
,


.\n
\r \n

-
1917-1939

. (
  
&
* &
&\n

 
* 
#
)
\n
   
 
 #  \n
\n \n &
,
\r*
 
\r**\n   \r &
 ( *

 \n 9 

*
 :A 
 
\r\n  &

\n
\r 
   !
.
2\r

 

# .
1* 9



\n 
\r 
 

.\n
. * 
.
"$2- 2D-
:
1.
  \r !
\r* \r\n*
. \n
\r
#! 
:

 \r!
  !
#! \r 

. //
7\r 
 

\r
 
   
#
.
 &
.
$\n 
\r
!.\r
* \n
 \n
- &\r&
\r *
\n\r
.
D\n    
.
2*?
(
%  !
).

.
 
.
2*
"?\n
\n \n
.
., 1995
2.
 * \n\n!
( .\n
( \n
\r\n9
 
(
\n \r
1  \r
 
 \n !
 *\r 
 
 \n

XX
.). //
\r  \r
:
\r

,
\r
,
 \n \r
2 . 
\n\n&
\r\n  \n9
24-25
 !
1996
.,

\r
. -
., 1996
3.
$
 
 
 \n!
:


* 
 \r
. *
# \n\n&
. //
7\r 

:
 
 
.
  
\n\n&
\r\n  \n9
,
!
A \n\n&
2000-
  :
  \n
.
\r  \n#
, 22-25
\n!#!
. -
\r  \n#
:
$.

D\r
\n    
. 1999.
. 211-219
4.
'# *
 
,

 !\n
\r 
 
. //
"
\r 

 \n
.
 

 
 
  
.
$\r
%!
  !
. IV.
74
2
, 2000.
. 164 - 189
5.
 # &\r &


\r 
 
:
.* \n
\n! !
//
: 

! 
% \n
.
7\r 
 \n \r
  
 (\n\n&
\n\n
#\r&
\r\n  \n9
(
\r
, 2-4
\r!#!
2002
.) .
.:
!
/ 
\r &
\n
  \n\r &
\n 
, 2003.
. 229-239
Elena Smorgunova (Moscow)
DIASPORA WITHOUT EMIGRATION: OLD BELIEVERS ON THE
WESTERN
EDGES OF THE FORMER RUSSIAN EMPIRE: IN EMIGRATION W
ITHOUT EMI-
GRATION
In the second half of the 17th century the Russian
Old Believers, rejected by the official Or-
thodox Church and persecuted by the State, had to s
eek new places to live and preserve their
faith. They ran (
beguny
runners) and left on wanderings (
stranniki
wanderers), sometimes
leaving the borders of Russia.
In the 20th century, the Russian Old Believer diasp
ora vastly increased and changed in con-
cept. Newly redrawn national boundaries meant that,
while not changing their place of resi-
dence, they found themselves under new jurisdiction
, free from the persecutions of the former
authorities. This situation occurred in the Baltic
states (in Lithuania, Latvia, and Estonia), on the
southern borders of the Russia Empire (in Moldova a
nd Romania), and on the western borders
(in Poland and western Belarus).
In these regions, conditions favorable to the churc
h life of the Old Believers have created a
stabilization of communities, a revitalization of s
piritual life, and new spiritual writingsin
partof an eschatological nature and with a spiritu
al-moral subject matter.
75
Krzysztof Snarski
(Suwa\nki)
WSPLNOTA STAROOBRZ
DOWCW W
WIETLE AKT STANU CY-
WILNEGO Z LAT 1849 1866.
Rosjanie staroobrz
dowcy, zamieszkuj
cy ziemie wsp\nczesnej Rzeczpospolitej
Polskiej s
grup
wywodz
ca si
z siedemnastowiecznej Rosji. Mimo,
e sami siebie
nazywaj
Polakami i czuj
si
Polakami, to w opinii Polakw i katolikw nadal ba
rdziej
rozpoznawalni s
pod stereotypowym okre
leniem Moskal lub Raskolnik. Kultura du-
chowa i materialna tej grupy jest cz

ci
wsplnych tradycji i
wiadomo
ci s\nowia
skiej, do ktrej nale
y rwnie
Polska.
Wsplnota etniczno-religijna staroobrz
dowcw, osiedlaj
c si
w najdalszych zak
t-
kach Rosji, a tak
e na terenach Suwalszczyzny, Sejne
szczyzny i Mazur Wschodnich
realizowa\na konieczno
5
ucieczki przed skutkami reform Patriarchy Moskiews
kiego
Nikona w XVII wieku. By\na to forma skutecznego sprz
eciwu nowej dogmatyce, nowym
formom kultu, nowym fundamentom praktyki religijnej
. Prze
wiadczenie o wyj
t-
kowo
ci starego sbrz
du i jego wy
szo
ci nad oficjalnym prawos\nawiem sprawi\no,
e
jego wyznawcy jeszcze radykalniej potraktowali swoj
e podej
cie do sacrum. W swoim
przekonaniu stali si
jedyn
wsplnot
, ktra jest w stanie zachowa
dziedzictwo praw-
dziwego Wschodniego Chrze
cija
stwa na
wiecie.
Osiedlaj
c si
na terenach Rzeczpospolitej Polskiej zajmowali ter
eny niedost
pne,
tak by nikt nie zak\nca\n ich spokojnego, samowystar
czalnego i co najwa
niejsze
wia-
domie odizolowanego
ycia. Osadnictwo Staroobrz
dowcw w klarowny sposb mo
na
podzieli
na trzy o
rodki. O
rodek Suwalsko Sejne
ski, o
rodek Augustowski oraz
rodek Mazurski.
Aby w pe\nni ukaza
wizerunek Staroobrz
dowca zamieszkuj
cego ziemie Polski na-
le
y spojrze
z kilku wa
nych perspektyw. Od wewn
trz wsplnoty, ze wszystkimi na-
wet najdrobniejszymi cechami odr
niaj
cymi jedne grupy od innych. Z perspektywy
innowiercy, ktry na bazie bardzo ograniczonego zas
obu informacji i obserwacji buduje
w umy
le obraz cz\nowieka z d\nug
brod
, a tak
e co nas interesuje w tym momencie, na
dokumenty Stanu Cywilnego Wyznania Filipo
skiego zgromadzone w Archiwum Pa
stwowym w Suwa\nkach.
Akta Stanu Cywilnego to dokumenty urz
dowe, administracyjne, zezwalaj
ce na
podstawowe zidentyfikowanie osoby. Nakaz prowadzeni
a ksi
g metrykalnych oraz Akt
Stanu Cywilnego na\no
ony zosta\n na obywateli jako skutek wprowadzenia w
ycie zbio-
ru praw pod nazw
Kodeksu Napoleona. Maj
c zwart
i raczej schematyczn
struktur
na pierwszy rzut oka nie komunikuj
zbyt wiele. Je
eli natomiast dokonamy rozdziele-
nia elementw sta\nych ka
dego dokumentu takich jak wst
p, zako
czenie, zwroty
schematyczne, powtarzane w ka
dym akcie, od elementw zmiennych takich jak dane
personalne, to oczom naszym ukazuje si
nowa perspektywa. Oto bowiem pojawiaj
si
imiona i nazwiska osb zainteresowanych. Wiadomym s
taje si
kiedy
yli, w jakich
okoliczno
ciach. Jakimi zaj
ciami si
zajmowali, jakie wykszta\ncenie posiadali. Jest to
nowa opowie
5
o ludziach, ktrzy przychodzili na
wiat we wsplnotach staroobrz
dowcw,
yli w nich, zawierali zwi
zki ma\n
skie, rodzili dzieci, umierali. Akta Stanu
Cywilnego to przestrze
badawcza do pog\n
biania zagadnie
zwi
zanych z demografi
ludno
ci starowierskiej.
Z akt narodzin dowiadujemy si
, ktre wsplnoty wiejskie w najwi
kszym stopniu
przyczynia\ny si
do wzrostu populacji. Mo
emy pozna
rodzicw, ich wiek i zawd.
76
Dowiadujemy si
jakie imiona by\ny najbardziej popularne w
rd Staroobrz
dowcw,
czy w
rd nowonarodzonych wi
cej by\no dzieci p\nci m
skiej czy
skiej.
Z akt
lubw mo
emy odczyta
tendencje wiekowe w zawieraniu ma\n
stw. Mo
na okre
li
wiek ma\n
onkw i wyst
puj
ce r
nice w wieku mi
dzy nimi. Ciekaw
stron
ka
dego aktu
lubu s
wiadkowie, ktrzy potwierdzali zawarcie ma\n
stwa.
Wiadome jest, jak si
nazywali, kim byli z zawodu, jakie mieli wykszta\nc
enie. W tego
typu aktach wyst
puj
ponadto takie informacje, jak posag sk\nadany przez
ojca panny w
darze nowo
com.
Akta zgonw komunikuj
nam o osobie zmar\nej. O imieniu i nazwisku zmar\neg
o,
przyczynie jego
mierci. Obserwuj
c te dokumenty, mo
emy prbowa
okre
la
prze-
ci
tn
wielko
5
rodziny. Jej sk\nad osobowy jest nam przekazywany p
rzez urz
dnika w
s\nowach mwi
cych o tym, ile osb zmar\ny opu
ci\n.
Akta Stanu Cywilnego Wyznania Filipo
skiego powsta\ne w Suwa\nkach i dotycz
ce
wsplnoty suwalskiej, zgromadzone w Archiwum Pa
stwowym w Suwa\nkach, nie s
jedynymi dokumentami dotycz
cymi tej wsplnoty. S
natomiast doskona\nym pocz
tkiem historyczno archiwalnej podr
y w czasie dla poznania i zrozumienia procesw
spo\necznych, zachodz
cych we wsplnotach Staroobrz
dowcw na Suwalszczy
nie.
BIBLIOGRAFIA:
E. Iwaniec,
Z dziejw starooobrz
dowcw na ziemiach polskich XVII-XX w.,
Warszawa
1977
E. Iwaniec,
Droga Konstantyna Go\nubowa od starowierstwa do praw
os\nawia. Karty z dzie-
jw duchowo
ci rosyjskiej w drugiej po\nowie XIX wieku. Bia\nysto
k
, "Orthdruk", 2001
El
bieta Przyby\n,
W cieniu Antychrysta (idee staroobrz
dowcw w XVII w ).
Zak\nad Wy-
dawniczy Nomos, Krakw 1999
I. Grek-Pabisowa:
Staroobrz
dowcy: szkice z historii, j
zyka, obyczajw; wybr prac z
okazji 45-lecia pracy naukowej,
Warszawa 1999
I. Grek-Pabisowa, I. Maryniakowa, R. Morris:
Skupiska staroobrz
dowcw w Europie, Azji
i Ameryce. Ich miejsce i tradycje we wsp\nczesnym
wiecie,
Warszawa 1999
A. Zieli
ska:
Wieloj
zyczno
5F
staroobrz
dowcw mieszkaj
cych w Polsce,
Warszawa 1996
Z. Jaroszewicz-Pieres\nawcew:
Staroobrz
dowcy w Polsce i ich ksi
gi,
Olsztyn 1995
Akta Stanu Cywilnego Wyznania Filipo
skiego z lat 1849 1866, zgromadzone z Archi-
wum Pa
stwowym w Suwa\nkach
Krzysztof Snarski (Suwa\nki)
THE RUSSIAN OLD BELIEVER COMMUNITY IN THE CIVIL REC
ORDS OF THE
SUWA KI REGION 18491866
The Russian Old Believers who live in Poland came f
rom Russia during the 17th century.
Although they call themselves Poles and feel themse
lves to be Poles, in the opinion of Poles and
Catholics they are still more recognizable under th
e stereotypical designation
moskal
(Rus-
sian) or
raskolnik
(schismatic). The spiritual and material culture
of this community is a part
of communal traditions and Slavic consciousness, to
which Poland also belongs.
When the Old Believers came to the Polish lands, th
ey settled in three areas: the Suwa\nki
region, the Augustw region, and the Mazuria region
with its capital in Wojnowo. This ethnic
religious group fled the persecutions resulting fro
m the reforms of Patriarch Nikon in the 17th
century.
To have a complete view of Polish Old Believers we
should become familiar with three im-
portant sources of information: their own opinion a
bout themselves, the opinions held by Polish
77
farmers who lived in this area, and the various typ
es of documents concerning Old Believers
held in the State Archives in Suwa\nki.
In this paper I would like to present information f
rom the civil records of the Suwa\nki region
from the 1850s and 1860s. These are administrative
documents in which we can find consider-
able information about the way of life, birth, marr
iage, and death of Old Believers. We can iden-
tify a person, his name, his age when he got marrie
d, the name of his child, and his occupation,
as well as whether he could read and write.
The keeping of these documents was dictated by the
Napoleonic Code in the first half of the
19th century. In addition to information about the
city can be found the place where the records
were written and detailed information about every c
ase. In the birth records we see which names
were the most popular in the community and how big
Old Believer families were. In marriage
records is found information about the age, profess
ion, and social status of the married couple.
In special instances we can read about the amount o
f dowry that parents gave their daughter.
There is also information about the people who acte
d as witnesses for the marriage. The birth
records provide us with information about the decea
sed: his name, age, health condition, and
family. In the death records of children is given t
he cause of death, provided by the witness who
reported it.
The Old Believer civil records concerning the Suwa\n
ki community collected in the State Ar-
chives in Suwa\nki are not only documents about the
community. They are also an excellent star-
ting point for a historical-archival journey in tim
e to get to know and understand the communal
processes occurring in the communities of Old Belie
vers in the Suwa\nki region.
78
79
Anna Szyndler (Cz
stochowa)
FASCYNACJA PRAWOS AW
IEM W NIEMIECKIEJ LITERATURZE
PIERWSZEJ PO OWY XX WIEKU. AWWAKUM I STAROOBRZ
DOWCY
W ESEJU CHRZE
CIJA
SKIEGO PISARZA WEWN
TRZNEJ EMIGRACJI
REINHOLDA SCHNEIDERA
Reinhold Schneider jest pisarzem, ktrego osobowo
5
i twrczo
5
dojrzewa\na w wa-
runkach pa
stwa totalitarnego, jakim by\na Trzecia Rzesza. To w
tedy Schneider zde-
cydowa\n si
przej
5
z protestantyzmu na katolicyzm i napisa\n utwory li
terackie i pub-
licystyczne o charakterze religijnym, ktre s
uwa
ane za najwa
niejsze teksty we-
wn
trznej emigracji tego okresu. Schneidera interesowa
\no spojrzenie na histori
przez
pryzmat religii chrze
cija
skiej i problem w\nadzy w jej ziemskim i transcenden
tnym
wymiarze. Rozwa
aj
c r
nic
mi
dzy zapisem wydarze
historycznych (historiogra-
fi
), a ich ocen
, pisarz odkry\n nieznanych bohaterw historii, ze
pchni
tych przez
dziejopisarstwo na margines jego zainteresowa
. W dziejach Rosji to staroobrz
dowcy i
ich duchowy przywdca Awwakum nale
43
w opinii Schneider do tej kategorii wiel-
kich niedocenionych. Niemieckiego pisarza zafascyn
owa\na pobo
no
5
tej grupy ludzi,
bezkompromisowo
5
w g\noszeniu prawdy, ich bunt wobec w\nadzy w imi
wy
szych
idea\nw. Snuj
c rozwa
ania nad losem protopopa Awwakuma, Schneider pyta o
zna-
czenie postawy jednostki dla biegu historii, przewa
rto
ciowuje to, co wielkie jak re-
formy polityczne czy zdobycze or
4
a, i oddaje sprawiedliwo
5
jednostkowemu po
wi
ceniu i cierpieniu.
BIBLIOGRAFIA:
Reinhold Schneider:
Macht und Gnade
. Leipzig 1977.
Reinhold Schneider:
Verhllter Tag.
Kln 1954.
Reinhold Schneider:
Taganrog.
Freiburg 1957.
Wiktor Jakubowski:
ywot protopopa Awwakuma przez niego samego nakre
lony
. War-
szawa 1972.
Das Leben des Protopopen Awwakum von ihm selbst nie
der geschrieben
. Herausgegeben
und mit Einleitung versehen von Rudolf Jagoditsch.
Berlin 1930.
Hans Urs von Balthasar
: Nochmals Reinhold Schneider
. Freiburg 1991.
Urszula Cierniak:
Literacki wymiar kultury religijnej staroobrz
do
wcw. Cz
stochowa
1997.
\n\n
; \n 
(
= \n
)
-6('( (
4&-&6)-(!
(!(,&2
6#()#(
4(-&2
4&6&
- 1
XX
-()
.
)--)!
#)&&* +,1
:#) &!
.(
4)#(6
- #( (2
.!3),
)2 3&67+)
9 (2+()
- &\n
;\n & 
1
  
,
\r
 \n
 
. 

 !
 \n


2  
- &
.
$* \n\n

;\n & 
 \n!
 
\n
\r \n
 \n .*

\r \r*
.

(
 *!
\n
\n 
 
\n
# 9   \r
 .  \n !
   .\n
\r 
,
\r
 :!
**
(\n*
1* 9 \n\n*
 \r*

  
.
;\n & 
\n  
.!
\n
 :
\r.
 .*
  \n\r&
  
# *

\r\r
. *\n*
,
\r
\n9 \n \n\n*

.*  \n
.
\n . !
.
\n 9
* (
. :
  \r 
# &
(
  &
)

9 \n\r&
  
#\n( 

\n . \n
  


 \n

  &
\n
&
\n
80

\n  
.
'
*\n \n :
;\n & 

-
1&
\r 

  \r 
: &
,
9 \n \n\n
\n \n (A *
#.*

 \n (
#!9

\n&
\r
  
\r*
.
% * 9\r
  !
 \r
# 
1&

: &
,
# \r** \n
 \n

 \n
,

  \n


*!
 
 
.
B*
!
\n
#&

\r*
,
;\n & 
  
.\n \n
 \n
!

,
  9 \n  

,

(\n
   \r
 *

# 
( \n
\n
 
\r\n! !
   \r&
* ( \n\n
\n :
.
81
$ \n
.
2\r
(
+ 
)
!3),
)
5)#&
6&/( 
.# &67# 1:
&
&*(#-
#)&-(
0)
*(/&!

&
8\n\r\n!
 !
#! 
 *\n  
.  \n
.
*(\n
. \n !
 .  \n !
  *
( .\n #   \n !
.
+.
#
,
\r
! \n !
\r\r
* 9
(\n
#
\n  \n
. &
,
\n
\n
.
\r !
  
! \n :
\n
\n &
#! \r&
\r
.
2 9 \n\n
  \r
\n \r
1\n\r  \r
1\r 
9 \n\n
.\r\n !
.!:
! 
!
# \n\n &

 !\n
* 9 &
\n
9 
\n \n !
\r\n
#A 
  !
.\n
   !
.
#A . \n
,

\n
!( \n
 \r
\n&
.
 
9

#! 


* 9
.
 
\r 
#  
: &
\n

\r

#
1667

,
\r&
*  \r
\n 
.\r  
 * \n \n
\n *
!\r
\n 
\n \n !
,
*
( \r
\r.\n
# &


( 

#!9
 \r
 
\n*
**
.
- \r
\n
. 
*
*
,
\n
 *A  \n\n
 
#
 \n\n
  \n !
,
( 
#\n!\r*
,
 *
#*
\r*
,

 *
!\r
*
,
#!*
 (&
(
 \n \r
.
.,
+\r!
 !
 
\n&
(
#! \r&
)
9 \r
.
\n
,
$.

'D
, 1999,
. 128-
129).
#! \r
#A \n
!  
.\n
!
 
.
 9

 
*(\n
 \n *
\r\r
 
 \r 9
# *
\n \n !
!*
,
#( \n


   &
.
 

# 
\n
 
 
.
$
* 9 \n\n!
*# \n
\r!
  \n
9

 

!! !
#\n
* *
 
*
,
\r
 
,
 
,
.
 

.
.
!! !
*\n( 
\r\n\r \n
*
 # \n !
 
   \n !
\n
\r
.
\n  \n
 \n !
1\n\r
 
\n

,
D\r \n
\n \r
9 \n\n
  \n
-
,
\r 
\r\r
!\r &
\r&
,
!!:
!
.\r\n* \n &
.
'
* 9 !
. * &
 
 *
\r\n*
#.
\n !*
#
 
:
 
 
   
\n
 *
\r *
(
\n \r\n \n*
),
   !*
\n1\n  \r 

\r\n  &
.
2\r
A
#
 


\r
.
-#
 :A
 
\r**\n \r9
:

. * &


1\n
 \r 


  !
#
 :!
.
 &\r&
 \n9

\r\n
\r \n
 

#
:#!
.
\r\n\r :A 
\r

. 
\n
.
8
(
# \n\n
!! !

    \n !

#!9 
.
9 \n
- &\r&
* 
\n

\n
\r \n
.
# (
.
\n
,
'

. * &
\r
  !
\r&
\r

*(\n
 ( 
,

\n \r
  !
#
#
 !
,
.
.
#
\r\n\r :A
\r

!\n\r
.
%
,
&
\n
,
 !\n
 &
. :A 
\r

   .\n

\r  
  
 !
.
'
* 9 !
  !
\n
  \n
.
# (
\n#: !
\n \r!
.\r


 
\r
,
\n

1*
 \n\n
A \n !
\n1\n  \r&
 
.
\n \n\n!!
&\r
\r \r 
!!

*
,
82
&\r
#A &
 \r\n
.
.
$.!9 !
\n
 !
\n
  \n
\n \n !
!.\r
\r
.
%
.!9 !
*
A 
#!
#\r
*
\r**\n \r9
\n \n *
* *
.
 
1 
 

\r\n
.

#\n:
;
\n
\n 
#!9 
  \r A 
.
#
 9 \n!
\r
 \n 
\n
.
* !
#! \r&
\r
 &\r*
.# (
 &
\r

1\n  \r
 

*
,
\r\r
\n
  
1\n  \r&
 


\n\r
\n
\n! 
 9

 
\n
 !
.
 * \n\n*
* 
#!

  \r
* 9 !*

.# (\n
* 
#! \r&
\r
* :
#\n
\n 
\r\n
!.
\n
# .
\n 9
.
# !
\n \r!
  \r
#! \r&
\r

  \r
* 9 !*
 * \n\n*
* 
\n
\n !

$\n*
,
\n *\n!A *

;
\r\n!
\n *9 !
   !
\n\r\n*
\r( \n
,

* \n
* 
A \n !
.

 .  \n\n
\n \n !
\n!*
  :A
1
*( 
*
*\r*
#!9 
    \n9 
  
# *
 \n
 \n
#A 
.
#
\n *\n
 \r 
1\r!9 !
\r
! \n !
\r\r
\n  \n .
9 !
\n
 * \n\n
#! 
.
+**\n \r9 !
\n \n *
* *
,
* 
9
\n *
*
  

 \n*
  \n \n :
 * \n\n
.*(\n &
 9 &
,

1*
!! !
\n&
 
!
 .
\r
 \r
.
 9
 !
\n
* \n
# \r
*  &
1\n\r

 !
* \n .*

A \n !
.\n
\n
1
.

Irina Yu. Trushkova (Kirov)
MIGRATIONS AS A FACTOR IN THE FORMATION OF OLD BELI
EVER ETHNO-
CULTURAL COMMUNITIES OUTSIDE OF RUSSIA
The ethnocultural history of the Old Belief demonst
rates the exceptional opportunities for
the creation and reproduction of a support network.
It would seem that phenomena such as mi-
grations would have a negative impact, but they con
solidated and led to the appearance of new
facets in Old Believer culture.
Traditional historical sources and ethnoculturologi
cal research expeditions reveal a series of
features in the influence of migrations on the proc
ess of the formation of cultural communities
of the Old Belief in various territories.
It is widely known that over the centuries migratio
ns have appeared as one of the features of
the adaptability of the Old Belief, as Old Believer
communities have developed in various parts
of the world. The migrations of Old Believers can b
e understood as a means of eliminating pro-
blems in relations with the authorities
liberation from the repression they were experienc
ing.
Old Believers settled new territories. Their migrat
ional mobility and high degree of adaptation
to this day is found in their ability to build hous
es, construct an oven, sew, cultivate a garden,
etc. Demonstrated are numerous concrete means of ad
aptation to their surroundings and of di-
stribution into persuasions.
Migrations influenced the formation of the models o
f Old Belief ethnoculture and of the
mechanisms of its existence in various places and t
imes.
83
Halina W
trbska (Gda
sk)
AUSTRIACKI IRMOLOGION NUTOWY
)
;):

Referat po
wi
cony jest prezentacji nieznanego egzemplarza drukow
anego w Au-
strii - nutowego Irmologionu
\n
\r:\r
(ze zbiorw w\nasnych autorki). Pre-
zentowany Irmologion jest rzadkim egzemplarzem teks
tu staroobrz
dowej kultury
pie-
wu liturgicznego. Przedstawiony zosta\n w kontek
cie historii
piewu i druku tekstw
nutowych.
) \n
\n#\r
(
\n\r
)
)-#22
&# 12
!&6&32
)
;):
- 
!A?\n
  \n :
\n . \n
\n \n\n

1\r. *
!
\n\n
$* !
\n
\r:\r
(
.
 \n
#\n !

).
' ! *&
$* &
!! !
 \r *
1\r. *!*
 \r
#! \r&
\r
 
  \r
 \n !
.
\n
  \n
\r\n \r

 \n !
 
\n\n
 \r
.
84
85
 \n
.
  
(
D\n
D1
)
5( &!(
#)&&* +'(#-)
6(+&-)  :
'( 1:
* #&3&
3&+)#-( &3&
 -(#(#)
:
& &- 1(
#&3
4(4(#-1
 \n & 
 * \n
   !
 
\r 
\r#.:A 
\r

A \n !
*\n 
\n
,
1
 9 !
\n
 ! 
 &
\r\n

 &
 \n
.
-\r!
\n!
9 \r
,
#! \r
#A \n
.\n
\r
 &
:
.
\n\n
\r\n\n&
\r&
\r

\r\r
.
# \n
,
\n \n\n
.  \r
.!
,

9 \n !
*  \n
#!\n !
 !\n
.
#
1*
,
\n
,

 
\n
XI
 * \n*
\r*
\n\n*
#
*  
* \n\r &
\r \n \n\r &
+  
,

* \n
\n
  \n
#!9 
*
 
+\n  &
.
\n *\n
#A
\n

,

 !
* \n!:A !
* 
\n # *
* \n .9 !
-


\n &
* !
 
 \n .
 9 &
\n
 !\n &
.\n
#!
( .\n  ! \n
 !\n
.
 \n .9 !
-
\n 
\n
\n
\n
\r
*

,

*
# *
\r

\n \n !
# \n\n&
 9
,
  \n!!
 * \n\n
  \r *

*
\n 
\n
,
 \r 
*  
+  
.
\n &
\n
*#\n
\r&
\r

*\n*
. 

\n 
\n!
#!9*
.
\n\r
\n  \n
 * \n\n
*\n 
!:A 
1 * \n
#! \r&
\r
 :!
  
\n\n*
# \n\n!*
,
 *  * !
 .
  \r 
* 
9 &
#!9 
\r\n\r \n !
 *
\n*
,

( .\n  ! 
\n
\n\r\n  \n\n*
\n1\n  \r*
\r( \n
.
1&
!.
 
! !
.\r\n* \n*

,

18
*!
2001
.
  \n *
#
\r 
,%+
\r
 * &\r 
B#&\r!

 
19
  
\n
\n *  \n
\n  !
,%+
.
-  \n\n&
 \r

\r
#! 
 # 
\n &
 
  .\n
\n\n
 \n &
.
%
 \n!\n &
 \n
 \n
!\r
\n    
(


D
)
!!:!
\n *
.
\n *\n 
   &
,
#C  \n \n\n
#A &
 &
. \n !
\n \r\n&
\r
#!9 
,
( 
A 
\n
  
B#&\r!
.
/\r  \r
\n #
\r \n
\n\n!
*
1*
\n \n
.  !
 :
  
\n

\r 


 \r*
  \r*
.
(\n &
\n \n
\n\n
  \r&
#

. \n :
1\n

\r
#! \r
\n  \n !
  !
(
\n
!( \n
#
20
 
.
\n\r
\n\n
 
 ( \n !
 !!
\n
 \n
10
 
.
.\n
# !
9 \n
  \r&
\n
,
\n
#.
\r&

!!
\n\n
1\r  9
,
\r
 \n *:

 \n

 
\n    
.
#\n\n&
*  
 
\n
*. &\n&
1\r.
9
,
.! &
\n!\n
#   
 9 \n
\r


\r
* \n
#! \r
\n  \n !
.
-.#\r
\r
\n
\n
**\n
( \n &
,
# \r\n\n
!
 \n
\n
.\n
  \n &
,
. 
. \n&
  \n
 
* . 
*  
.
 

15
*\n &
,
!A \n\n
\n \r*
 \n *
\r\n *
 
,
\r(
\r
,
 &
 * \n\n
!.\r
#!9 
.
+* \r\n
 \n !
 \r

\n    
86
. 
\n
.!\n
\n
,
\r.
#
,
. \n
# *
.  !
\r

#!9 
.

1
 
 \n
D
\n
  
. 9
\n
 
. \n !
*\n \r\n
# *

 * \n\n
#!9 
.
2\r *
#.*
,
\n
 \n!\n &
 \n
!\r*
\n    
 * 
!
� \n
,
\nA \n\n&
*A:
'  
-
  &
 \n \r&
,

!!
\r\r 9 \n\n
 9  

\r
\r\n 
\n
\r
,
\r \n
.\n *:A !
.#\r&
\r\n
# *
#! \r&
\r
.
'  \n
* (  \n\n&
\n\n
\r  \r&
\r\n  \n9

$ !
,
\r
!.\r
#!9 
B#&\r!

2000
.,
 (\n\n
\n*
-//$
,
#
 *
*
\n

* \n !

. \n !
1

#.\n
1\n\r\n  \n\n
\n* \n
\r* \r
# *
.
\n & *
 .
 
 \n &
 \n
D
\r.
\n
III
V
 (
\n\n
\n\n
\r  \r 
\r\n  \n9 !

#! 
:
 !

 * \n\n
,
* \n
 9
,
\r
.# (\n
!.
( 2001
2007

. )
40
.
\n .9
  \n
1&
\r\n  \n9
 \n
D
\n
\r

 \n
*
\r \n

,
\n

#
\n .*
  \n !
* (\n\n

*
.
  \n\n*
  *
 \r*#\n
 \n &
#

#! \r&
\r
! 
\n  
\n*
\n\n*
 ( \n
!*
.
2\r
,
1999
.
#
.\r: \n

\n  
* (
$\n *


- %
(
.
% # \r
)
D
,
 :A &
* \n
\n
\n
  \r
#
#
\r
,
  
!.\r
\n

 # 
,
*
2000
.
.\r: \n
 \n

\n 9 \n\n*
 \r
8\n\r
\r 
B#&\r!
:
0.\r
.
/\r
.
+\n (\n

* (
$\n
 *
*\n  \n !
,
#
 # 

- %
,
D
\n
 # \r&
 \n\n&
\r * &
\r
\r
.
2002
.

\n  
* (
$\n *
\r
!.\r
- %
*
.
.
 \n
.
\r
)
D
., 2004
.

\n \n
* (

 \r *

\n    *
(
.
* 
)
D
.
2007
.


\n  
* (
\n \n*
 \n\n*
D\n    *
(
.
 \r
)
D
.
#
  
\r.
 
 \n !
.
!\r &
\n    

 \n
.
\n *\n 
.
\n


\n
 \n \n\n&
\n&
 # 
,
\n  &
 #\n
  \r  \r:
\r \r
 \n

 \n\n&

*
.
'  
 \n
  \r
\r 
( \n
 .(:
  \r  \r
1\r  9
* 
\r*\r\n
( \n !
 * &\r 
- # \r
! !
.

  *
,
\n
\n
.
#:
.\n
*
 # :
\r* \r\n
1\r  9
   \n *
1\n 
,

\r 
,
 \r
,
*.\r 
.
1*
 
#:
\r\n
 #  
. \n

 * &\r 
\n
\r 
#A 
  \r
!.\r.\n\n !
\r 
\r
!.\r
D
,
\r
  !
60-

.
))
.

\n!A 
 * \n
.
 \n!
\r \n
.
#:!
  \n\n&
 \n\r  \r &
\r\n  \n&
 \r
 \n !

#!9 
,
   
\n\n
\n \n !

-
\r

B#&\r!
,
0.\r!
\r \n
* 
&\r\r
  \n
,
-
\r
\n


-\r
+ 
.
B
40
 \n *
 
  \r&

40
\r  \r
:
\r 
 \n \r
,
\n\r
\r 
,




.//


V
* (\n\n&
\r\n  \n9
.
D1
:
$.

D
, 2007.- 520
87
#
\n \n
*\n
\r  

,
.A A \n
5
\r\n \r 

\r\r 
  9 &
.
\n *
.
.*  \n
 .
\n\n&
 ! 
\n
#
. \n !
#!9 
(
 * &\r 
)
B#&\r!
!! !




#!9 
(
 * &\r 
)
B#&\r!
41
\r&


*(\n
\n.
 *
* 
*
  *\n
 \r \r  \r
 \n !


#!9 
.
  

!

\n
\n\n&
** \n
\r \n

.:!
(:A !
\r *  \r 
.\n !
!
\r 
\n\n

(
$\n 
 \n   \r 
 \n &
- %
,
.
\n\r
'  #
),
8
*  \r
!
!\n\r 
!.\r
(
$\n 
\r
!.\r
- %
,
.
\r
)
!
\r 

 # 
(

- %
,
.
% # \r
).


  \r
\n *\n
.# (\n
 \n

 *\n
(
*\r &
\n    
),
;
(
\r &
\n    
),
/\n9
(
#\n\n
);
\n
 
. \n
#! \r 
  \n !
-*\n
,
;
(

 \n
),
D\r \n
'
.
- .
\n\n
.\r\n &
\n \n \n
!!
 #\n&
#
.
%
  \r*
\r 
D
2002
.
  !
 9\r

#! 
-
B#&\r!
:
#A
# \n\n
.(

.
 \n
.
  
).
$.\n
\n\n
*   \r
# !
!
 \n
,
!A \n\n
#! \r&
\r\n (\n
,

\r
 
B#&\r!
.
\n
,

\n
.\n
 #\n
*   \r
# !

 * \n\n
.#&\r\r
#
! 
(XX-XXI

.
1\n9   \r &
\n .
42
,
/\r
 * &\r 
B#&\r!
43
;
*\n  \r!
  * .9 !
 \n
 \n
\n
207
2#&\r
\n
 \n
(1735-1922

.),
*\n  \r


 \n

  \n !
( \n !
#!9 
44
.
'!!
 * \n
 \n \n
!
   &
 \n
 9 \n
 
 #\n
.  \n &

 *

#! 
B#&\r!
:
 !
 * \n\n
.
%
\n
\r
\n\n*
\n\n*
\n \n
\r\n \r
\n    

(:
# \n
 \n

\r*

.
.
\n 
$\n
 
1\n
 

- %
(
.
% # \r
).
(\n&
  \r &
\n & 
 \n &

\r

#! 
 ! !
\n 9 !
\n\n&
 ! \n
 \n
,
.\n!
1&
#
.
! \n
\r\r
#A 
 \n \n9 &
1:9
#! 
,
\r
  \n\n
# \n\n &
\n\n
1\n\r\n
! \n !
  
\r*
 \r\n
* (  \n\n
 \n !
,
\r  .9 :
\r* \r\n
1\r  9 &
. \n
  \n
\r*\r\n
  \n !
#!9 
-
.

# (*
.
D
 \r
\r 
 \n &
.( \n
,
\n\r
\n # *
\n\n
  \r!
 #\n!
\r
,
.!:A!
\r\n9 \n 
  !
 \n
,
.\n *:A !
#! *
,
1 \r \n
\n .
\n\n
-
 #\n
  \r &
9 
1*

.
$\n*
*
,
\n *
\n    


 !
!
.\n !
\r 
,%+
,
\r
\n!
**
\r&
\r\r
.
 \n.\n \n
!
.  !
\n    \r&

41
 
   
\r  
(
\n
)
?
.
% # \r
:
$.


- %
, 1999.
42
' 
.
.
 \n 
? 
\r  \r
(
/\r    

).
D\n
D1
:
$.

D
, 2005. 184
43
 
.
.
! 
 /\r 
\r \r
\r  
?
(
\n

).
D\n
D1
:
$.

.
D
, 2005.- 124
44
  
.
.
1\r
\r  
?
. ( XVII-XX

).
D\n
D1
:
$.

D
, 2007.-
233
..
88
 
 
 &
\n  
 
 #\n
.  \n &
\n
* ( 
\n\n*
,
  \n\n*
#  \n\n*
\n!
.
'
 \n&
#
\r&
\r 
D
*
#

\r \n9 \n\n*
9 \n*

. \n :

#! 
\r\r
 &\r 
,
\r
.# (\n
  \n
.
Svetlana V. Vasileva (Ulan-Ude)
THE PHENOMENON OF THE OLD BELIEF IN THE RESEARCH OF
BURYAT
STATE UNIVERSITY SCHOLARS: FUNDAMENTAL RESULTS AND
PERSPEC-
TIVES
This paper examines the main trends in the scientif
ic activity by Buryat State University
(BSU) scholars in the research of different aspects
of Old Believers in Russia and abroad. The
most important aspects are regional features of dis
persion, the issue of adaptation by Old Be-
lievers to the socio-cultural conditions of a new a
ge, and also the means of the preservation and
translation of culture.
The regional nature of the history and culture of t
he Old Believer demands further serious
research. Today, scholars of BSUlargely from the d
epartments of history and philologyare
some of only a few researchers united by the common
idea of the study of the unique culture of
Old Believers living in the Transbaikal region. Thi
s important direction in Old Believer ethno-
graphic research has been on-going for more than 20
years. However, the most important suc-
cesses and achievements have occurred in the last 1
0 years. They founded the laboratory of
socio-historical anthropology, which organizes scie
ntific expeditions conducted by students and
faculty of the university.
BSU is one of only a few universities in the countr
y and almost the only in eastern Siberia
which has preserved in its true form the tradition
of the dialectological practicum for students.
Faculty and students of the department of philology
go on expeditions every year to areas with
high concentrations of Semeiskie Old Believers in t
he Buryat Republic and beyond, in part in
Mongolia. These expeditions take on special signifi
cance with the attraction of ethnographers,
folklorists, historians, and musicologists.

89
Magdalena Zi\nkowska (Toru
)
SYSTEM ANTROPONIMICZNY STAROOBRZ
DOWCW MIESZKAJ
CYCH W POLSCE
Niniejszy referat traktuje o systemie antroponimicz
nym staroobrz
dowcw miesz-
kaj
cych w Polsce. Przedstawione w nim zostan
wyniki bada
terenowych, ktre Ko\no
Naukowe Rosjoznawcw UMK prowadzi\no w latach 2005
2006.
Za
rd\no informacji o systemie antroponimicznym pos\nu
y\ny napisy nagrobne znaj-
duj
ce si
na starowierskich mogi\nach. W Polsce staroobrz
dowcy mieszkaj
g\nwnie
na Suwalszczy
nie, Sejne
szczy
nie, Ziemi Augustowskiej oraz na Mazurach. Tam te
ich cmentarze parafialne: 3 w o
rodku augustowskim, 17 w suwalsko-sejne
skim i 8
w mazurskim. Starowierskie mogi\ny mo
na znale
65
ponadto na komunalnym cmentarzu
w Suwa\nkach oraz w Augustowie. Nagrobki z napisami
s
na 20 nekropoliach.
Wyst
puj
istotne r
nice mi
dzy systemem antroponimicznym starowierw z po-
szczeglnych o
rodkw. Niemniej podobne tendencje zauwa
alne s
w ka
dym z nich.
Zmiany zachodz
w obr
bie imion, patronimw i nazwisk.
Imiona
Staroobrz
dowcy podczas chrztu nadaj
dzieciom imiona ze Swiatcw cer-
kiewnego kalendarza. Tradycyjnie dziewczynka otrzym
ywa\na imi
patronki dnia, w
ktrym si
urodzi\na. Ch\nopcu natomiast, tak jak Jezusowi, nad
awano imi
smego dnia
po narodzinach i otrzymywa\n imi
patrona tego dnia. Z analizy napisw nagrobnych
wynika, i
stosunkowo rzadko staroobrz
dowcy przestrzegaj
powy
szej regu\ny. Tylko
nieliczne starowierki podczas chrztu otrzymuj
imi
patronki dnia, w ktrym si
urodzi-
\ny, a starowierzy patrona smego dnia po narodzinac
h. Niemniej odchylenie najcz

ciej
nie przekracza 15 dni. Nale
y ponadto podkre
li
,
e prawie wszyscy zmarli otrzymali
imiona kanoniczne lub ich warianty (ludowe, wsp\ncz
esne, polskie, niemieckie i inne).
Patronimy
Wsp\nczesny rosyjski zwrot antroponimiczny sk\nada s
i
z imienia, patronimu oraz
nazwiska. Elementw tych u
ywa si
w przytoczonej kolejno
ci (imi
, patronim, na-
zwisko) i ka
dy z nich jest rwnie wa
ny. Na mogi\nach staroobrz
dowcw w Polsce
imiona odojcowskie wyst
puj
stosunkowo rzadko, cz
5
z nich umieszczono na ko
cu
zwrotu antroponimicznego, za nazwiskiem. Mo
e to by
wiadectwem zmniejszaj
cej
si
roli patronimw. Od imienia ojca wa
niejsze jest jego nazwisko, o czym wnio-
skowa
mo
na z umieszczania nazwisk panie
skich na mogi\nach kobiet.
Nazwiska
rd staroobrz
dowcw mieszkaj
cych w Polsce najpopularniejsze s
nazwiska
typowo rosyjskie z sufiksami
-ow, -jew, -in
. Mniejsz
grup
stanowi
nazwiska typowo
polskie z sufiksami
-ski, -cki
. Ostatnie s
najbardziej charakterystyczne dla o
rodka ma-
zurskiego, pierwsze dla augustowskiego i suwalsko-s
ejne
skiego.
W ostatnich dziesi
cioleciach zauwa
a si
unifikacj
form rodzajowych staro-
wierskich nazwisk typowo rosyjskich z ko
cwkami
ow, -jew, -in
. Coraz cz

ciej
w nazwiskach kobiet w Mianowniku liczby pojedynczej
nie ma ko
cwki -a, r
ni
cej
je od nazwisk m
skich (np.
2\r
!  
zamiast
2\r
!  
).
Na Mazurach unifikacja form rodzajowych obejmuje ta
k
e nazwiska typowo pol-
skie. Przy imionach kobiet znajduj
si
nazwiska z fleksj
nazwisk m
skich ski, -cki
zamiast
-ska, -cka
(np.
Maria Krassowski, Viera Makarowski,
2
( 
).
Zmiany nie omijaj
tak
e nazwisk m
skich. Starowierzy przestaj
odmienia
przez
przypadki odmienne nazwiska rosyjskie z sufiksami
-ow, -jew, -in
. W napisach nagrob-
90
nych spotyka si
m
skie imiona u
yte w Dope\nniaczu liczby pojedynczej, a obok nich
nazwiska w Mianowniku liczy pojedynczej (np.
#  
)  
*
 *

 
; 
-\r 
).
To tylko niektre z zaobserwowanych zmian. System a
ntroponimiczny staroobrz
dowcw, jak i inne elementy ich kultury nie s
bytami statycznymi. Pod wp\nywem kul-
tury polskiej (na Mazurach tak
e niemieckiej) ulegaj
licznym przekszta\nceniom.
BIBLIOGRAFIA
:
+ \r
.,
-\r  \n
\r\n
  
\r  

) 
)  
%
,
2\n
2000 (niepublikowana praca magisterska).
% \r\n
.,
) 
\n
,
*+\n 
,
\r
2007.
 \n\r!
.,
 

\n8
,
8+
,
\r
2005.
/ :\r
.,
"
\n
.
# 
/\r\n  
 
,
/ \n
,
%\r
,
\r
2006.
/ :\r
.,
\r
\r
*
\n
,
/ \n
,
%\r
,
\r
2006.
# 
\r  
0 
( 
,
� \r
, 1995.
Grek-Pabisowa I.,
S\nownictwo rosyjskiej wyspy gwarowej staroobrz
dowcw mieszkaj
cych w
Polsce. Rozwj i stan dzisiejszy
, Zak\nad Narodowy im. Ossoli
skich, Wroc\naw 1983.
Grek-Pabisowa I.,
Staroobrz
dowcy
, Slawistyczny O
rodek Wydawniczy, Warszawa 1999.
Iwaniec E.,
Z dziejw staroobrz
dowcw na Ziemiach Polskich XVII-XX w.
, PWN, Warszawa
1977.
Iwaniec E.,
Chrzest u staroobrz
dowcw
, w: Przegl
d Prawos\nawny, nr 2, 1992, ss. 23-4.
Jaroszewicz-Pieres\nawcew Z.,
Starowiercy w Polsce i ich ksi
gi
, O
rodek Bada
Naukowych
im. Wojciecha K
trzy
skiego, Olsztyn 1995.
Kolbuszowski J.,
Wiersze z cmentarza. O wsp\nczesnej epigrafice wier
szowanej
, Pol-skie To-
warzystwo Ludoznawcze, Wroc\naw 1985.
Zieli
ska A.,
% \n
\r  
 
\r
,
:
Skupiska staroobrz
dow-
cw w Europie, Azji i Ameryce. Ich miejsce i tradyc
je we wsp\nczesnym
wiecie
, (red.) I.
Grek-Pabisowa, I. Maryniakowa, R. Morris, Slawistyc
zny O
rodek Wydawniczy, Warsza-
wa 1994, ss. 333-7.
 \n
B:\r\r
) #&4& !'()
#(!)
#)&&* +,(-
,
4&/-);:
4&679(
+
#!9 
,
( :A 
'
,
 \n
.
\n
?
1 * \n

!.\r
,
.* \n!:!

 !\n *
* \n :A &
,
\r&
(
\n
.
\r(
\n * 9
\r&
)
\r
.
'
 !\n *
\r&
(
\n * 9\r&
)
\n\n * \r
.* \n! !
\n
\n *  \r!
  *
#!9 
.
%
 \r 
*!\n \r
 \r
\n!!
 
,
#!9
#\n

 #!:
\r
*!
*  :
.
1 
1 * \n
 .
.* \n \n !
.
'

 \n
* \n
,
\n!A !
1  !
,
!!:!
\r\n\n  \r *
* \n*



\n*
,
\n\r
\n *\n
*?\n
#\n
\n

9 \r\n*
\r \n:
.
&

\n
,
# \n
.
\n 
\n
\r\n \n *


\r
,
!:A *
\n
#

15
\n &
.
 
*?\n
,
. \n\n
 \n 9 &
,
# \n
!! !
\r *
(
 
\r
\n * 9\r *
)
 \n   \r *
1\r  \n*
\r 
\r\n\n  \r 
*?\n
.
 \n

\r 
(
\n * 9\r 
)
1\r  \n
\r 
*?\n
,
#.\n\n
?*
\n  9
.
 \n
 !   !
\n\n *  \r&
  *
 
!  
\n
 \n \n9
:
-
( \n\r
* 
?
A
\n
 :!

*(\r 
\r  &

;
-
#!9
?
A
\n
\r\n!:
*  &

 (*
.

Приложенные файлы

  • pdf 7354763
    Размер файла: 844 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий